ගල්අඟුරු හොරු හිරේ යන්න ලෑස්තිවෙලා ඉදපල්ලා! බාල ගල්අඟුරු ගනුදෙනුවෙන් රටට රුපියල් කෝටි 1,568ක අලාභයක්! මෙන්න වාර්තාව!

පාර්ලිමේන්තු විමර්ශන වාර්තාවෙන් මූල්‍ය අලාභය හෙළිවෙයි — නීතිපති අනුමැතියට පෙර ගිවිසුම අත්සන් කළේ කවුද? සැපයුම්කරුගේ සුදුසුකම් පරීක්ෂා කළේ කෙසේද? අලාභය අයකරගන්නේ කාගෙන්ද?

විශේෂ ගවේෂණාත්මක වාර්තාව | 2026 ඔක්තෝබර් 09

ශ්‍රී ලංකාවේ විදුලිබල ක්ෂේත්‍රයේ ගල්අඟුරු ප්‍රසම්පාදනය සම්බන්ධයෙන් මතුව ඇති අර්බුදය, ප්‍රමිතියෙන් තොර ඉන්ධන සැපයීමක් පිළිබඳ ගැටලුවකට පමණක් සීමා නොවන බව පාර්ලිමේන්තු ආංශික අධීක්ෂණ කමිටුව විසින් පත්කළ විශේෂ විමර්ශන කමිටුවේ වාර්තාවෙන් අනාවරණය වී තිබේ.

2026 ඔක්තෝබර් 07 දිනැති එම වාර්තාව අනුව, Trident Chemphar Ltd. සමාගම විසින් සපයන ලද ප්‍රමිතියෙන් තොර ගල්අඟුරු භාවිතය හේතුවෙන් රුපියල් 15,681,292,713ක අතිරේක මූල්‍ය අලාභයක් ගණනය කර ඇත.එය රුපියල් කෝටි 1,568කට අධික මුදලකි.

Report of the Committee appointed by the Sectoral Oversight Committee on Infrastructure and Strategic Development of the Parliament of Sri Lanka to report the entire financial loss caused to the usage of substandard coal

මෙම ගණනය කිරීමට ගල්අඟුරු අතිරේක පරිභෝජනය, බලාගාරයේ නඩත්තු වියදම්, අළු සහ අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීමේ පිරිවැය මෙන්ම විදුලි නිෂ්පාදනය අඩුවීමෙන් ඇතිවූ හිඟය වෙනත් විදුලි ජනන මූලාශ්‍ර හරහා පියවීමේ වියදමද ඇතුළත් වේ.

කෙසේ වෙතත්, මෙම මුදල වංචා කළ බවට පුද්ගලයකුට එරෙහිව අධිකරණයකින් තීරණයක් ලබාදී ඇති බවක් මෙම වාර්තාවෙන් තහවුරු නොවේ. එය විමර්ශන කමිටුව ගණනය කළ අතිරේක පිරිවැය පිළිබඳ ඇස්තමේන්තුවකි.

01. රුපියල් බිලියන 15.68 ගියේ කොතැනටද?

වාර්තාවේ හයවන පිටුවේ දැක්වෙන මූල්‍ය සාරාංශය අනුව අලාභය කොටස් හතරකට බෙදා තිබේ.

අලාභයේ ස්වභාවය	මුදල
ගල්අඟුරු අතිරේක පරිභෝජනය	රු. බිලියන 7.099
බලාගාරයේ අතිරේක නඩත්තු වියදම්	රු. මිලියන 80.4
අළු හා අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීම	රු. මිලියන 13.1
විදුලි නිෂ්පාදන හිඟය පියවීම	රු. බිලියන 8.573
සමස්තය	රු. බිලියන 15.681

මෙහි විශේෂයෙන් කැපී පෙනෙන්නේ, ගල්අඟුරු ප්‍රමිතිය පහළ යාම නිසා ඇතිවූ විදුලි නිෂ්පාදන හිඟය පියවීමට වැය වූ මුදල, ගල්අඟුරු අතිරේක පරිභෝජනයෙන් ඇතිවූ අලාභයටත් වඩා ඉහළ අගයක් ගැනීමයි.එයින් පෙනී යන්නේ ගල්අඟුරු ප්‍රසම්පාදනයේ ගැටලු විදුලි ජනන පද්ධතියේ සමස්ත පිරිවැයට බලපා ඇති ආකාරයයි.

මූලාශ්‍රය: පාර්ලිමේන්තු විශේෂ කමිටු වාර්තාව, 3–6 පිටු.

02. Trident Chemphar සමාගමට ටෙන්ඩරය ලබාදුන්නේ කෙසේද?

මෙම ගනුදෙනුවේ මූලික ප්‍රශ්නයක් වන්නේ ගල්අඟුරු සැපයුම්කරු තෝරාගත් ආකාරයයි. 2025 නොවැම්බර් 19 දින Trident Chemphar සමාගම සමඟ ගිවිසුම අත්සන් කර තිබුණේ නීතිපතිවරයාගේ අනුමැතිය ලබාගැනීමට නියමිතව තිබූ නොවැම්බර් 20 දිනට පෙර බව විගණකාධිපති වාර්තාව පෙන්ව දෙනවා.තවද, ගිවිසුමට එළඹුණු අවස්ථාවේදී අදාළ සමාගමේ ලියාපදිංචිය සම්පූර්ණ වී නොතිබූ බවද එම වාර්තාවෙන් පෙන්වාදී ඇත.

මෙය තහවුරු කළ යුතු බරපතළ ප්‍රසම්පාදන ගැටලුවකි.රාජ්‍ය මුදල් සම්බන්ධ විශාල ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමේදී සැපයුම්කරුගේ නීතිමය තත්ත්වය, තාක්ෂණික හැකියාව, මූල්‍ය ශක්තිය සහ ගිවිසුමේ නීතිමය ආරක්ෂාව නිසි ලෙස පරීක්ෂා කර තිබුණේද යන්න මෙහිදී විමසිය යුතුය.

විශේෂයෙන් නීතිපති අනුමැතියට පෙර ගිවිසුම අත්සන් කිරීමට තීරණය කළේ කවුරුන්ද, ඒ සඳහා ලබාදුන් උපදෙස් මොනවාද සහ අදාළ අනුමැති ලේඛන කවරේද යන්න හෙළි කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

03. ප්‍රමිතියෙන් තොර ගල්අඟුරු බලාගාරයට කළ බලපෑම

විමර්ශන වාර්තාවේ තුන්වන කොටස අනුව, ලක්විජය බලාගාරයේ සාමාන්‍ය ගල්අඟුරු පරිභෝජන අනුපාතය සහ ප්‍රශ්නගත ගල්අඟුරු භාවිතයේදී සිදුවූ පරිභෝජනය අතර වෙනස සැලකිල්ලට ගෙන අතිරේක වියදම ගණනය කර තිබේ. එම ගණනය කිරීම් සඳහා සාමාන්‍ය පරිභෝජන අනුපාතය 0.3742 kg/kWh ලෙස භාවිත කර ඇත.

ගල්අඟුරුවල ගුණාත්මකභාවය පහළ යාමෙන් එකම විදුලි ප්‍රමාණයක් නිපදවීමට වැඩි ගල්අඟුරු ප්‍රමාණයක් දහනය කිරීමට සිදුවීම මෙම අතිරේක පිරිවැයට හේතුව ලෙස කමිටුව සලකා ඇත.එපමණක් නොව, බොයිලේරුවල අළු එකතුවීම, Air Preheater උපකරණ පිරිසිදු කිරීම සහ ගල්අඟුරු ඇඹරුම් උපකරණ නඩත්තු කිරීම සඳහාද අතිරේක වියදම් දරා ඇති බව වාර්තාවේ ඇමුණුම්වල සඳහන් වේ.

බලාගාරයේ එක් ඒකකයකට අදාළව ගණනය කළ අතිරේක නඩත්තු පිරිවැය රුපියල් මිලියන 80.4කි. අනෙක් ඒකක දෙකේ අභ්‍යන්තර පරීක්ෂණ නොකළ බැවින් ඒවායේ අදාළ වියදම් ඇස්තමේන්තු කළ නොහැකි බවද වාර්තාව පැහැදිලි කරයි.ඒ අනුව දැනට ගණනය කර ඇති නඩත්තු පිරිවැය බලාගාරයේ සියලු ඒකකවල ඇතිවූ සම්පූර්ණ බලපෑම නිරූපණය කරන්නේද යන්න තවදුරටත් පරීක්ෂා කළ යුතු කරුණකි.

04. විදුලි හිඟය පියවීමට බිලියන 8.57ක්

ගල්අඟුරු ප්‍රමිතිය පිළිබඳ ගැටලුවේ තවත් මූල්‍ය ප්‍රතිවිපාකයක් වූයේ ලක්විජය බලාගාරයේ විදුලි නිෂ්පාදන ධාරිතාව අඩුවීමයි.2026 ජනවාරි 01 සිට සැප්තැම්බර් 15 දක්වා කාලය තුළ සිදුවූ ධාරිතා අඩුවීම සහ වෙනත් මූලාශ්‍ර මගින් එම හිඟය පියවීමට ගණනය කළ පිරිවැය වාර්තාවේ හතරවන කොටසෙහි සඳහන් වේ.එහි අතිරේක පිරිවැය රුපියල් බිලියන 8.573ක් ලෙස ගණනය කර තිබේ.

එහෙත් මෙහිදී වැදගත් මතභේදයක්ද මතුව ඇත.

වාර්තාවේ හත්වන පිටුවේ මහජන උපයෝගිතා කොමිෂන් සභාවේ නියෝජිතයා සඳහන් කරන්නේ, විදුලි නිෂ්පාදන හිඟය පියවීමට යොදාගත් ජලවිදුලි බලයේ ආදේශන පිරිවැය ශූන්‍ය ලෙස සැලකීම පිළිබඳ තමන් එකඟ නොවන බවයි.ගබඩා කර ඇති ජල සම්පත් භාවිත කිරීමේ ආර්ථික වටිනාකමද සැලකිල්ලට ගත යුතු බව ඔහුගේ ස්ථාවරයයි.එසේම ඩීසල් මත පදනම් වූ විදුලි නිෂ්පාදනය සඳහා යොදාගත් ඉන්ධන පිරිවැය ගණනය කිරීමේදී සහනාධාර බලපෑමද සලකා බැලිය යුතු බව ඔහු පෙන්වාදී ඇත.

මෙම වෙනස් මතය හේතුවෙන් රුපියල් බිලියන 8.573ක ගණනය කිරීමේ ක්‍රමවේදය ස්වාධීනව නැවත පරීක්ෂා කිරීමේ අවශ්‍යතාවක් මතුවේ.

05. හදිසි ගල්අඟුරු මිලදී ගැනීමෙන් තවත් බිලියන 2.284ක පිරිවැයක්

වාර්තාවේ පස්වන කොටස සහ 5.1 ඇමුණුම තවත් වැදගත් කරුණක් අනාවරණය කරයි.ප්‍රශ්නගත සැපයුම්කරුගෙන් ලැබීමට නියමිත ගල්අඟුරු ප්‍රමාණය සම්බන්ධ ගැටලු හේතුවෙන් වෙනත් සැපයුම්කරුවකුගෙන් හදිසි ප්‍රසම්පාදන ක්‍රමවේදයක් යටතේ ගල්අඟුරු නැව්ගත කිරීම් පහක් ලබාගෙන තිබේ.ඒ සඳහා සාමාන්‍ය ගිවිසුම් මිල හා හදිසි මිලදී ගැනීමේ මිල අතර වෙනස අනුව ගණනය කළ අතිරේක පිරිවැය ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 7.213කි.

එය රුපියල් බිලියන 2.284කට ආසන්න වේ.

නමුත් විමර්ශන කමිටුව මෙම මුදල ප්‍රධාන අලාභ සාරාංශයට එකතු කර නොමැත.ඒ සඳහා දක්වා ඇති හේතුව වන්නේ, හදිසි ප්‍රසම්පාදනය ගල්අඟුරු තොග ප්‍රමාණවත් නොවීමෙන් විදුලි බලාගාරයේ අඛණ්ඩ ක්‍රියාකාරිත්වය ආරක්ෂා කිරීමට ගත් පියවරක් බවයි.කෙසේ වෙතත්, මෙම හදිසි මිලදී ගැනීමේ අවශ්‍යතාව මතුවීමට පෙර සැපයුම් ගැටලු කොතරම් දුරට හේතු වූයේද යන්න වෙනම වගකීම් පරීක්ෂණයකට ලක්විය යුතුය.

ප්‍රධාන අලාභය සහ හදිසි මිලදී ගැනීමේ අතිරේක පිරිවැය සරලව එකතු කළහොත් රුපියල් බිලියන 17.965ක් පමණ ලැබේ. එහෙත් එය කමිටුව විසින් අනුමත කළ සමස්ත අලාභ අගය ලෙස හැඳින්වීම නිවැරදි නොවේ.

06. ආණ්ඩුවේ වගකීම කොතැනද?

මෙම ගනුදෙනුව සම්බන්ධයෙන් ආණ්ඩුවේ වගකීම සාකච්ඡා කිරීමේදී ප්‍රධාන මට්ටම් තුනක් හඳුනාගත හැකිය.පළමුව, ගල්අඟුරු සැපයුම්කරු තෝරාගැනීමේ සහ ගිවිසුම් අනුමත කිරීමේ ක්‍රියාවලිය සම්බන්ධ ආයතනික වගකීමයි.දෙවනුව, සැපයූ ගල්අඟුරුවල ගුණාත්මකභාවය පරීක්ෂා කිරීම, ප්‍රමිතියෙන් තොර තොග ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සහ ගිවිසුම් කොන්දේසි ක්‍රියාත්මක කිරීමේ වගකීමයි.

තෙවනුව, ගැටලුව හඳුනාගත් පසු විදුලි නිෂ්පාදනය, මූල්‍ය අලාභය සහ ජනතාවට ඇතිවිය හැකි බලපෑම අවම කිරීමට ගත් තීරණ සම්බන්ධ වගකීමයි.මෙහිදී බලශක්ති අමාත්‍යාංශය, ලංකා ගල්අඟුරු සමාගම, විදුලි ජනන ආයතන සහ අදාළ ප්‍රසම්පාදන අනුමැති බලධාරීන් විසින් තම තමන්ගේ තීරණ හා අනුමැති පැහැදිලි කිරීම වැදගත් වේ.

කෙසේ වෙතත්, අදාළ වාර්තාව මගින් නිශ්චිත අමාත්‍යවරයකු හෝ නිලධාරියකු වංචාවක් සිදුකළ බවට අවසාන නීතිමය නිගමනයක් ලබාදී නොමැත.මේ අතර, 2026 අප්‍රේල් මාසයේදී ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක විසින් ගල්අඟුරු මිලදී ගැනීම් පිළිබඳ විශේෂ ජනාධිපති පරීක්ෂණ කොමිෂන් සභාවක් පත්කර තිබූ බවද වාර්තා විය.

එබැවින් මෙම කමිටු වාර්තාවේ මූල්‍ය ගණනය කිරීම් සහ ජනාධිපති කොමිෂන් සභාවේ විමර්ශනවලදී හඳුනාගත් තීරණ ගැනීමේ වගකීම් එකිනෙකට සම්බන්ධ කර පරීක්ෂා කිරීම වැදගත්ය.

07. රුපියල් බිලියන 16.989ක දඩ සහ ඇපකර — අලාභය පියවා අවසන්ද?

ඔක්තෝබර් 08 වැනිදා පාර්ලිමේන්තුවේදී බලශක්ති අමාත්‍ය අනුර කරුණාතිලක සඳහන් කළ බව වාර්තා වූයේ ප්‍රමිතියෙන් තොර ගල්අඟුරු සම්බන්ධයෙන් රුපියල් බිලියන 16.989ක දඩ හා කාර්යසාධන ඇපකර සම්බන්ධ පියවර ගෙන ඇති බවයි.එදින අමාත්‍යවරයා සඳහන් කළ සමස්ත අලාභය රුපියල් බිලියන 15.765ක් ලෙස මාධ්‍ය වාර්තා කර තිබේ. එය ඔක්තෝබර් 07 දිනැති කමිටු වාර්තාවේ රුපියල් බිලියන 15.681ක අගයට වඩා තරමක් වැඩිය.

මෙහිදී දඩ මුදල් නියම කිරීම, ඇපකර රඳවාගැනීම සහ එම මුදල් අවසාන වශයෙන් රජයට හෝ අදාළ ආයතනවලට අයකරගැනීම යනු එකිනෙකට වෙනස් පියවර බව සැලකිය යුතුය.එබැවින් රුපියල් බිලියන 16.989ක මුදලේ කොපමණ ප්‍රමාණයක් සැබවින්ම අයකරගෙන තිබේද, කොපමණ මුදලක් තවදුරටත් නීතිමය හෝ ගිවිසුම්මය ක්‍රියාවලියක පවතීද යන්න නිල වශයෙන් පැහැදිලි කිරීම අවශ්‍ය වේ.

ආණ්ඩුව පවසන පරිදි මෙම පිරිවැය විදුලි පාරිභෝගිකයන් මත නොපැටවීමට කටයුතු කරන බවද වාර්තා වී තිබේ.එම ප්‍රකාශය ක්‍රියාත්මක වන්නේ කෙසේද යන්න විදුලි ගාස්තු ගණනය කිරීම් සහ ආයතනවල මූල්‍ය ප්‍රකාශන ඔස්සේ පරීක්ෂා කළ හැකිය.

08. පිළිතුරු අවශ්‍ය ප්‍රශ්න අටක්

මෙම ගනුදෙනුව සම්බන්ධයෙන් සම්පූර්ණ විනිවිදභාවයක් ඇති කිරීමට නම් පහත ප්‍රශ්නවලට නිල පිළිතුරු අවශ්‍ය වේ.

1. Trident Chemphar සමාගම ටෙන්ඩරයට සුදුසුකම් ලැබූ ආකාරය කුමක්ද?
2. නීතිපති අනුමැතිය ලැබීමට පෙර ගිවිසුම අත්සන් කිරීමට අවසර ලබාදුන්නේ කවුරුන්ද?
3. සැපයුම්කරුගේ මූල්‍ය හා තාක්ෂණික හැකියාව තහවුරු කිරීමට භාවිත කළ ලේඛන මොනවාද?
4. ගල්අඟුරු ප්‍රමිතිය පිළිබඳ මුල් අනතුරු ඇඟවීම් ලැබුණේ කවදාද? එම අවස්ථාවේ ගත් ක්‍රියාමාර්ග මොනවාද?
5. ප්‍රමිතියෙන් තොර ගල්අඟුරු භාවිතය නතර කිරීම හෝ වෙනත් සැපයුම් ක්‍රමවේදයකට යාම ප්‍රමාද වූයේද?
6. අලාභය ගණනය කිරීමේදී මහජන උපයෝගිතා කොමිෂන් සභාවේ නියෝජිතයා ඉදිරිපත් කළ වෙනස් මතය අවසාන ගණනයට බලපාන්නේ කෙසේද?
7. දඩ හා කාර්යසාධන ඇපකරවලින් සැබවින්ම අයකරගත් මුදල කොපමණද?
8. අලාභය සම්බන්ධයෙන් ආයතනික හෝ පුද්ගල වගකීම් තීරණය කිරීමට ගෙන ඇති පියවර මොනවාද?

මෙම ප්‍රශ්න මතු කිරීමෙන් පමණක් අක්‍රමිකතාවක් හෝ අපරාධයක් තහවුරු නොවන නමුත්, ඒවාට පිළිතුරු ලබාදීම රාජ්‍ය මුදල් පිළිබඳ වගවීමේ අත්‍යවශ්‍ය කොටසකි.

09. අවසානයේ ඉතිරිවන ප්‍රශ්නය — අලාභය පියවන්නේ කෙසේද?

ගල්අඟුරු ගනුදෙනුව සම්බන්ධයෙන් දැන් අවධානය යොමුවිය යුත්තේ මූල්‍ය අලාභය ගණනය කිරීමෙන් ඔබ්බටය.ප්‍රමිතියෙන් තොර ගල්අඟුරු සැපයීමේදී ගිවිසුම් කොන්දේසි උල්ලංඝනය වී ඇත්ද, එම තත්ත්වය වළක්වාගැනීමට තිබූ පාලන ක්‍රමවේද නිසි ලෙස ක්‍රියාත්මක වූයේද, සහ අලාභය නැවත අයකරගැනීම සඳහා පවතින නීතිමය අවස්ථා මොනවාද යන්න විමර්ශනය කළ යුතුය.

මෙහිදී සැපයුම්කරුගේ වගකීම මෙන්ම රාජ්‍ය ආයතනවල ප්‍රසම්පාදන, තත්ත්ව පාලන සහ අධීක්ෂණ වගකීම්ද එකසේ පරීක්ෂාවට ලක්විය යුතුය.රුපියල් බිලියන 15.681ක අලාභ ඇස්තමේන්තුවක් ඉදිරිපත් වී ඇති පසුබිමක, එම අලාභය කොපමණ දුරට අයකරගත හැකිද සහ අනාගතයේ මෙවැනි සිදුවීම් වැළැක්වීමට ගන්නා පියවර මොනවාද යන්න ජනතාවට පැහැදිලි කිරීම ආණ්ඩුවේ වගකීමකි.

ගල්අඟුරු ගනුදෙනුවේ සැබෑ වගවීම තීරණය වන්නේ අලාභයේ ප්‍රමාණය ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පමණක් නොව, එයට හේතු වූ තීරණ හෙළි කිරීම, අදාළ වගකීම් තහවුරු කිරීම සහ මහජන මුදල් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ගන්නා ක්‍රියාමාර්ග මතය.