මාලිමාවේ ගොබ්බයෝ රට අමාරුවේ දමයි! ලංකාවට අමෙරිකානු සම්බාධක අවදානමක්! කොළඹට වොෂින්ටනයෙන් අනතුරු ඇඟවීමක්!
ශ්‍රී ලංකාවට නිරිතදිගින් ඉන්දියානු සාගරයේ රැඳී සිටින ඉරානයට සම්බන්ධ තෙල් ප්‍රවාහන නෞකා 19කට ආහාර, ජලය, ඉන්ධන හෝ වෙනත් සේවා සැපයීමට ශ්‍රී ලංකාවේ සමාගම් හෝ සේවා සපයන්නන් කටයුතු කළහොත් ඔවුන් අමෙරිකානු ද්විතීක සම්බාධක (Secondary Sanctions) අවදානමට ලක්විය හැකි බවට අමෙරිකාව අනතුරු අඟවා ඇතැයි Wall Street Journal පුවත්පත වාර්තා කර තිබේ.
Wall Street Journal හි ඔක්තෝබර් 1 වැනිදා පළවූ “U.S. Pressure Campaign Leaves Iranian Tankers Stranded in Asian Waters” වාර්තාව අනුව, ඉරානයට සම්බන්ධ තෙල් නෞකා 20කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් ශ්‍රී ලංකාව සහ මැලේසියාව ආශ්‍රිත මුහුදු ප්‍රදේශවල සිරවී ඇති තත්ත්වයක් මතුව තිබේ. එම නෞකාවලින් බොහොමයක් හිස්ව පවතින අතර, ආහාර, පානීය ජලය සහ ඉන්ධන වැනි මූලික සැපයුම්ද පහළ යමින් ඇති බව එම වාර්තාව සඳහන් කරයි.
Wall Street Journal – U.S. Pressure Campaign Leaves Iranian Tankers Stranded in Asian Waters
අගෝස්තුවේදීම කොළඹට දැනුම් දීලා?
WSJ වාර්තාව උපුටා දක්වන ශ්‍රී ලංකා රජයේ ලේඛන අනුව, කොළඹ අමෙරිකානු තානාපති කාර්යාලය පසුගිය අගෝස්තු මාසයේදී ශ්‍රී ලංකාවට බටහිර දෙසින් සිටින ඉරාන තෙල් නෞකා 19ක් නිරීක්ෂණය කරමින් සිටින බව රජයට දැනුම් දී තිබේ.
එමෙන්ම, අදාළ නෞකාවලට දේශීය වරාය හා නාවික සේවා සපයන්නන් විසින් සහාය ලබා නොදෙන ලෙස දැනුවත් කරන ලෙසත්, එසේ නොකළහොත් අමෙරිකානු ද්විතීක සම්බාධකවලට නිරාවරණය වීමේ අවදානමක් පවතින බවත් අමෙරිකාව පෙන්වා දී ඇතැයි WSJ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.
මෙම තත්ත්වයත් සමඟ නෞකා රැසක් ශ්‍රී ලංකා මුහුදු සීමාවෙන් තවදුරටත් ඈතට ගොස් ඉන්දියානු සාගරයේ රැඳී සිටින බවත්, ඉන්ධන ඉතිරි කරගැනීම සඳහා ඇතැම් නෞකා එන්ජින් ක්‍රියාකාරීත්වය අවම කර ඇති බවත් නෞකා ගමනාගමන දත්ත සහ ශ්‍රී ලාංකික නාවික ව්‍යාපාරික මූලාශ්‍ර පදනම් කරගෙන එම වාර්තාව පවසයි.
ශ්‍රී ලංකාව මීට පෙරත් අවදානම පිළිගෙන තිබුණා
මෙය WSJ වාර්තාවෙන් පමණක් මතුවූ කාරණයක් නොවේ. සැප්තැම්බර් 20 වැනිදා ශ්‍රී ලංකාවේ Sunday Times පුවත්පත වාර්තා කළේ, අමෙරිකානු සම්බාධකවලට යටත් නෞකාවලට මෙරට සමාගම් සේවා ලබාදීමෙන් ඒවා ද්විතීක සම්බාධකවලට හසුවීම වැළැක්වීම සඳහා ශ්‍රී ලංකා බලධාරීන් පියවර ගනිමින් සිටින බවයි.
වරාය හා ගුවන් සේවා නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය ජනිත කොඩිතුවක්කු එම පුවත්පතට පවසා තිබුණේ අමෙරිකානු තානාපති කාර්යාලයෙන් ලැබෙන සම්බාධකයට ලක්වූ නෞකා පිළිබඳ තොරතුරු අදාළ සේවා සපයන්නන් වෙත යොමු කිරීමට කටයුතු කරන බවය. කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රී ලංකාව නීතිමය වශයෙන් සේවා නොසපයන්නේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්බාධකවලට යටත් නෞකාවලට බවද ඔහු සඳහන් කර තිබිණි.
ඒ අනුව මෙහි වැදගත් වෙනස වන්නේ අමෙරිකානු සම්බාධක සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්බාධක එකම දෙයක් නොවීමයි. එහෙත් අමෙරිකානු මූල්‍ය පද්ධතිය හා සම්බන්ධ ජාත්‍යන්තර ව්‍යාපාර කරන ශ්‍රී ලාංකික සමාගම් සඳහා අමෙරිකානු ද්විතීක සම්බාධක සැලකිය යුතු වාණිජ හා මූල්‍ය අවදානමක් ඇති කළ හැකිය.
නිලධාරීන් 40කට අමෙරිකාවෙන් විශේෂ පුහුණුවක්
මේ අතර සැප්තැම්බර් 9 සිට 11 දක්වා කොළඹදී අමෙරිකානු තානාපති කාර්යාලය විසින් Maritime Sanctions Evasion හඳුනාගැනීම පිළිබඳ තෙදින පුහුණු වැඩසටහනක්ද පවත්වා තිබේ.එයට ශ්‍රී ලංකා පරමාණුක බලශක්ති නියාමන සභාව, ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව, වෙරළාරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව, වෙළෙඳ නාවික ලේකම් කාර්යාලය, ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය, ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය සහ ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාව ඇතුළු ආයතනවල නිලධාරීන් 40කට වැඩි පිරිසක් සහභාගී වී තිබේ.
එහිදී සැක සහිත නෞකා හඳුනාගැනීම, නෞකා හඳුනාගැනීමේ හා ගමන් මාර්ග තොරතුරු වෙනස් කිරීම, සංකීර්ණ හිමිකාරීත්ව ජාල, මුහුදේදී නෞකාවෙන් නෞකාවට භාණ්ඩ හුවමාරු කිරීම සහ ව්‍යාජ ලේඛන භාවිතය වැනි සම්බාධක මඟහැරීමේ ක්‍රම පිළිබඳව නිලධාරීන් පුහුණු කර තිබේ.
විජිත හේරත් මීට පෙර කීවේ කුමක්ද?
විදේශ අමාත්‍ය විජිත හේරත් සැප්තැම්බර් 8 වැනිදා ප්‍රකාශ කර තිබුණේ ශ්‍රී ලංකාවට ඔබ්බෙන් ජාත්‍යන්තර මුහුදේ නෞකා 47ක් පමණ හඳුනාගෙන ඇති අතර ඒ අතර ඉරාන නෞකා කිහිපයක්ද පවතින බවයි.එම නෞකා ශ්‍රී ලංකා මුහුදු සීමාව තුළ නොසිටින බවත්, ඒ වනවිට කිසිදු නෞකාවක් ශ්‍රී ලංකා රජයෙන් පහසුකම් හෝ සහාය ඉල්ලා නොතිබූ බවත්, ශ්‍රී ලංකාව විසින් එවැනි පහසුකම් ලබාදී නොතිබූ බවත් අමාත්‍යවරයා පැවසීය. මෙම නෞකා පිළිබඳව මුලින්ම විදේශ අමාත්‍යාංශයට දැනුම් දී තිබුණේ කොළඹ අමෙරිකානු තානාපති කාර්යාලය බවද ඔහු තහවුරු කර තිබිණි.
එම අවස්ථාවේ අමෙරිකානු තානාපති කාර්යාලය තමන් ශ්‍රී ලංකා බලධාරීන් සමඟ කළ පෞද්ගලික රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සාකච්ඡාවල අන්තර්ගතය පිළිබඳ ප්‍රසිද්ධ අදහස් නොදක්වන බව පවසා තිබිණි.
අමෙරිකානු සම්බාධක දැඩි වෙයි
මෙම සිදුවීම පසුබිමේ අමෙරිකානු භාණ්ඩාගාර දෙපාර්තමේන්තුව 2026 වසර තුළ ඉරානයේ තෙල් ප්‍රවාහන හා ඊට සම්බන්ධ “shadow fleet” ජාල ඉලක්ක කරමින් සම්බාධක පුළුල් කර තිබේ. මැයි 19 වැනිදා පමණක් ඉරාන ඛනිජ තෙල් හා පෙට්‍රෝරසායනික ද්‍රව්‍ය ප්‍රවාහනයට සම්බන්ධ නෞකා 19ක් OFAC විසින් අවහිර කළ බව අමෙරිකානු භාණ්ඩාගාරය නිවේදනය කළේය.
සැප්තැම්බර් 29 වැනිදා නිකුත් කළ තවත් නිවේදනයකදී අමෙරිකානු භාණ්ඩාගාරය අවධාරණය කළේ ඉරානය වෙනුවෙන් සම්බාධක මඟහැරීමට සහාය වන ආයතන අමෙරිකානු මූල්‍ය පද්ධතියෙන් ඉවත් කිරීමේ අවදානමට මුහුණ දිය හැකි බවත්, ඉරානය සමඟ දිගටම ව්‍යාපාර කරන පාර්ශ්වවලට ද්විතීක සම්බාධකවලට නිරාවරණය වීමේ අවදානම පවතින බවත්ය.
ශ්‍රී ලංකාවට දැන් ඇති අභියෝගය
ඒ අනුව ශ්‍රී ලංකාව ඉදිරියේ ඇති ප්‍රශ්නය නෞකා 19කට ආහාර හෝ ඉන්ධන ලබාදෙනවාද නැද්ද යන සරල කරුණකට පමණක් සීමා නොවේ.එක් පැත්තකින් ජාත්‍යන්තර මුහුදේ නෞකා ගමනාගමනය හා ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර නීතිමය වගකීම් පවතින අතර, අනෙක් පැත්තෙන් අමෙරිකානු සම්බාධකවලට යටත් නෞකාවකට සේවා සපයන දේශීය නාවික නියෝජිතයෙකු, ඉන්ධන සැපයුම්කරුවෙකු, බැංකුවක් හෝ වෙනත් සමාගමක් අමෙරිකානු ද්විතීක සම්බාධක අවදානමට නිරාවරණය විය හැකිය.
Wall Street Journal නවතම වාර්තාව අනුව දැන් එම ගැටලුව ශ්‍රී ලංකාවට ආසන්න මුහුදේ රැඳී සිටින ඉරාන නෞකා හේතුවෙන් ප්‍රායෝගික රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා ආර්ථික අභියෝගයක් බවට පත්ව තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, “ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍යයටම සම්බාධක පනවන බව අමෙරිකාව නිල වශයෙන් නිවේදනය කර ඇත” යනුවෙන් මේ මොහොතේ ප්‍රකාශ කිරීම නිවැරදි නොවේ. දැනට පළවී ඇති වාර්තාවල වඩා නිවැරදි අර්ථය වන්නේ සම්බාධකයට ලක්වූ ඉරාන නෞකාවලට සහාය හෝ සේවා සපයන ශ්‍රී ලාංකික ආයතන, සමාගම් සහ සේවා සපයන්නන් ද්විතීක සම්බාධක අවදානමට ලක්විය හැකි බවට අමෙරිකාව අනතුරු අඟවා ඇති බවයි.
