ආර්ථිකය වැඩුණත් අර්බුදයේ බර අවසන් නැහැ! මුදල් අමාත්යංශය කියයි! ආදායමෙන් 46%ක් පොලියට! රාජ්ය ආයතන 12ක පාඩුව රු. බිලියන 69.8ක්ආර්ථිකය වැඩුණත් අර්බුදයේ බර අවසන් නැහැ! ආදායමෙන් 46%ක් පොලියට!රාජ්ය ආයතන 12ක පාඩුව රු. බිලියන 69.8ක්!
'AKD ආණ්ඩුව'
සම්පූර්ණ කාලයම හිටියොත්
ශ්රී ලංකාව 2025 වසරේ සියයට 5ක ආර්ථික වර්ධනයක් සහ රාජ්ය මූල්ය තත්ත්වයේ සැලකිය යුතු දියුණුවක් වාර්තා කර තිබුණද, අධික ණය බර, රාජ්ය ආදායමෙන් විශාල කොටසක් පොලී ගෙවීමට වැයවීම, රාජ්ය ව්යවසායන්ගේ පාඩු සහ අර්බුදයට පෙර මට්ටමට වඩා ඉහළ දරිද්රතාව රටේ ප්රකෘතිය තවමත් අවදානම් සහිත බව පෙන්වයි.
මුදල්, ක්රමසම්පාදන සහ ආර්ථික සංවර්ධන අමාත්යාංශයේ “අවසාන අයවැය තත්ත්ව වාර්තාව – 2025” අනුව, රටේ ආර්ථිකය 2025දී සමස්තයක් ලෙස බිඳවැටුණු බවට නිගමනය කළ නොහැකිය. එහෙත් අර්බුදයෙන් පිටතට පැමිණීම සහ ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය සම්පූර්ණයෙන් යථා තත්ත්වයට පත්වීම අතර තවමත් සැලකිය යුතු පරතරයක් පවතින බව වාර්තාවේ දත්ත හෙළි කරයි.
පොලියට පමණක් රුපියල් ට්රිලියන 2.5ක්
2025 වසරේ රජයේ පොලී ගෙවීම් රුපියල් බිලියන 2,500.7ක් විය. එය රාජ්ය ආදායමෙන් සියයට 45.9ක් වන අතර, බදු ආදායමෙන් සියයට 49.5කට ආසන්න ප්රමාණයකි.
ඒ අනුව රජයට ලැබෙන සෑම රුපියල් 100ක ආදායමකින්ම රුපියල් 46කට ආසන්න මුදලක් පොලී ගෙවීමට වැය වී තිබේ. මෙයට ණය මුල් මුදල් ආපසු ගෙවීම ඇතුළත් නොවේ.
2023දී පොලී ගෙවීම් රාජ්ය ආදායමෙන් සියයට 80.5ක් පමණ වූ තත්ත්වයට සාපේක්ෂව මෙය දියුණුවකි. එහෙත් ආදායමෙන් අඩකට ආසන්න කොටසක් තවමත් පොලිය සඳහා වෙන්කිරීමට සිදුවීම, සෞඛ්යය, අධ්යාපනය, යටිතල පහසුකම් සහ සමාජ ආරක්ෂණය සඳහා මුදල් වෙන්කිරීමේ ඉඩ සීමා කරන ප්රධාන සාධකයකි.
ණය අනුපාතය අඩුවුණත් ණය මුදල ඉහළට
වාර්තාවේ රාජ්ය ණය විශ්ලේෂණයට අනුව, රාජ්ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලයේ දත්ත මත ගණනය කළ මධ්යම රජයේ දළ ණය තොගය 2024දී රුපියල් බිලියන 29,624 සිට 2025දී රුපියල් බිලියන 31,109 දක්වා සියයට 5කින් ඉහළ ගොස් ඇත.
එම දත්ත මාලාව අනුව ණය–දළ දේශීය නිෂ්පාදිත අනුපාතය සියයට 98.4 සිට සියයට 94.9 දක්වා පහළ ගොස් තිබේ.
මෙහි වැදගත් වෙනස වන්නේ, ආර්ථිකයේ ප්රමාණයට සාපේක්ෂව ණය අනුපාතය අඩුවී තිබුණද, රුපියල්වලින් මනින ණය තොගය අඩුවී නොතිබීමයි. එබැවින් ණය අනුපාතයේ දියුණුව, ණය ගෙවීමේ ගැටලුව සම්පූර්ණයෙන් විසඳී ඇති බවට සාක්ෂියක් නොවේ.
ණය ප්රතිව්යුහගතකරණයෙන් ආසන්න කාලීන ගෙවීම් පීඩනය අඩු වී ඇති බව අමාත්යාංශය සඳහන් කරයි. එම සහනය දිගුකාලීන ස්ථාවරත්වයක් බවට පත්කර ගැනීමට ආදායම් වර්ධනය සහ තිරසාර ආර්ථික ව්යාප්තිය පවත්වා ගැනීම අවශ්ය වේ.
බදු ආදායම ඉහළ ගියත් වක්ර බදු මත යැපීම ප්රශ්නයක්
2025දී රජයේ බදු ආදායම රුපියල් බිලියන 5,049.2ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර එය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් සියයට 15.4කි. ආදායම් සහ ප්රදාන එකතුව රුපියල් බිලියන 5,485.6ක් දක්වා සියයට 34.1කින් වැඩි වී තිබේ.
එකතු කළ අගය මත බද්ද හෙවත් VAT ආදායම පමණක් රුපියල් බිලියන 1,746.9කි. ආදායම් බදු එකතුව රුපියල් බිලියන 1,139.4ක් වූ අතර, සමස්ත බදු ආදායමේ සියයට 77.4ක් පමණ වක්ර බදුවලින් සමන්විත විය.
මෙවැනි බදු ව්යුහයකදී භාණ්ඩ හා සේවා මිලදී ගැනීම හරහා බදු අයකෙරෙන බැවින්, අඩු ආදායම් ලබන පවුල්වල පරිභෝජන හැකියාව සහ ජීවන වියදම පිළිබඳ අවධානය වැදගත් වේ. කෙසේ වෙතත්, බදු ආදායම වැඩිවීම සම්පූර්ණයෙන්ම බදු අනුපාත ඉහළ දැමීමේ ප්රතිඵලයක් ලෙස අර්ථ දැක්විය නොහැකිය. ආනයන යළි විවෘත කිරීම, ආර්ථික ක්රියාකාරකම් සහ බදු පරිපාලනයේ වෙනස්කම්ද එයට බලපා තිබේ.
වාහන සඳහා සුරාබදු ආදායම 2024දී රුපියල් බිලියන 58.6 සිට 2025දී රුපියල් බිලියන 471.8 දක්වා වැඩිවීම ඒ අතර කැපී පෙනේ.
රාජ්ය ආයතන 12ක පාඩුව රුපියල් බිලියන 69.777ක්
වාර්තාවේ 215 වැනි පිටුවේ ඇමුණුම 8.1 අනුව, ප්රධාන රාජ්ය ව්යවසාය ලැයිස්තුවේ ආයතන 12ක් වාර්තා කළ බදු පෙර පාඩුවේ එකතුව රුපියල් බිලියන 69.777කි.
| ආයතනය | බදු පෙර පාඩුව — රු. මිලියන |
|---|---|
| ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය | 38,740 |
| ශ්රීලංකන් ගුවන් සමාගම | 23,211 |
| ලංකා සීනි සමාගම | 3,193 |
| කෘෂිකාර්මික හා ගොවිජන රක්ෂණ මණ්ඩලය | 1,907 |
| රාජ්ය ඉංජිනේරු සංස්ථාව | 589 |
| රාජ්ය සංවර්ධන හා ඉදිකිරීම් සංස්ථාව | 565 |
| ලංකා සතොස | 536 |
| ලංකා ධීවර වරාය නීතිගත සංස්ථාව | 329 |
| ශ්රී ලංකා රූපවාහිනී සංස්ථාව | 247 |
| ජනතා වතු සංවර්ධන මණ්ඩලය | 222 |
| ශ්රී ලංකා ගුවන්විදුලි සංස්ථාව | 203 |
| ශ්රී ලංකා රාජ්ය වැවිලි සංස්ථාව | 35 |
| එකතුව | 69,777 |
විදුලිබල මණ්ඩලය සහ ශ්රීලංකන් ගුවන් සමාගම පමණක් මෙම පාඩුවෙන් සියයට 88.8කට පමණ වගකියයි.
විදුලිබල මණ්ඩලය 2024දී රුපියල් බිලියන 141.605ක බදු පෙර ලාභයක් වාර්තා කර තිබුණද, 2025දී රුපියල් බිලියන 38.740ක පාඩුවක් වාර්තා කර ඇත. ශ්රීලංකන් ගුවන් සමාගමේ බදු පෙර පාඩුවද පෙර වසරේ රුපියල් බිලියන 7.595 සිට රුපියල් බිලියන 23.211 දක්වා වැඩි වී තිබේ.
එසේ වුවද ප්රධාන රාජ්ය ව්යවසායන්ගේ සමස්ත ලාභය රුපියල් බිලියන 444.411කි. එය පෙර වසරට වඩා සියයට 17.6ක පහළ යාමකි. එබැවින් රාජ්ය ව්යවසාය ක්ෂේත්රය මුළුමනින්ම පාඩු ලබන බව පැවසීම නිවැරදි නොවේ. ප්රශ්නය වන්නේ ඇතැම් විශාල ආයතනවල පාඩු සමස්ත ප්රතිඵලයට සහ රාජ්ය මූල්ය අවදානමට දැඩි බලපෑමක් කිරීමයි.
අපනයනවලට වඩා වේගයෙන් ආනයන ඉහළට
2025දී භාණ්ඩ අපනයන ආදායම ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 13.581ක් වූ අතර, ආනයන වියදම ඩොලර් බිලියන 21.480ක් විය. ඒ අනුව වෙළෙඳ හිඟය ඩොලර් බිලියන 7.899ක් දක්වා පුළුල් වී තිබේ.
අපනයන සියයට 6.3කින් වැඩිවෙද්දී ආනයන සියයට 14කින් වැඩිවීම, විදේශ විනිමය උපයාගැනීමේ හැකියාව තවදුරටත් පුළුල් කිරීමේ අවශ්යතාව පෙන්වයි.
කෙසේ වෙතත්, වෙළෙඳ හිඟය වැඩිවීම පමණක් විදේශ ගෙවීම් අර්බුදයක් ඇති වී ඇති බවට සාක්ෂියක් නොවේ. වාහන සහ ආයෝජන භාණ්ඩ ආනයන ඉහළ යාමද එයට බලපා ඇති බව වාර්තාව සඳහන් කරයි.
විදේශ සේවා නියුක්තිකයන්ගේ ප්රේෂණ ඩොලර් බිලියන 8.076ක් සහ සංචාරක ආදායම ඩොලර් බිලියන 3.219ක් වීම හමුවේ, විදේශ ගනුදෙනුවල ජංගම ගිණුම ඩොලර් බිලියන 1.719ක අතිරික්තයක් වාර්තා කර ඇත. වසර අවසානයේ දළ නිල සංචිත ඩොලර් බිලියන 6.838 දක්වා වැඩි වී තිබේ.
එම දත්ත විදේශ අංශයේ ප්රකෘතියක් පෙන්වන නමුත්, ප්රේෂණ, සංචාරක ව්යාපාරය සහ ආනයනික බලශක්තියට අදාළ බාහිර කම්පනවලට රට තවමත් නිරාවරණය වී තිබේ.
ආර්ථික වර්ධනය තිබුණත් දරිද්රතාව අර්බුදයට පෙර මට්ටමට පැමිණ නැහැ
වාර්තාව උපුටා දක්වන ලෝක බැංකු ඇස්තමේන්තුව අනුව, දරිද්රතා අනුපාතය 2024දී සියයට 24.5 සිට 2025දී සියයට 22.7 දක්වා අඩුවනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර තිබේ.
එහෙත් එය 2019දී පැවති සියයට 11.3ට සාපේක්ෂව තවමත් දෙගුණයකට ආසන්න මට්ටමකි. මෙය 2025 සඳහා වූ ඇස්තමේන්තුවක් වන අතර නව ගෘහස්ථ සමීක්ෂණයක අවසන් ප්රතිඵලයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය.ආර්ථික වර්ධනය සහ භාණ්ඩාගාර ආදායම ඉහළ යාම, සියලු පවුල්වල ආදායම් හා මිලදී ගැනීමේ හැකියාව එකම වේගයෙන් යථා තත්ත්වයට පත්කර නොමැති බව මෙම තත්ත්වය පෙන්වයි.
අස්වැසුම වියදම රුපියල් බිලියන 238ක් දක්වා වැඩිවීම සමාජ ආරක්ෂණ ප්රතිචාරයේ කොටසකි. එහෙත් දිගුකාලීනව දරිද්රතාව අඩුකිරීමට ආධාර සමඟ ස්ථාවර රැකියා සහ ඵලදායී ආදායම් මාර්ගද අවශ්ය වේ.
සංවර්ධන ආයෝජන ක්රියාත්මක කිරීමේ හිඩැසක්
2025දී රාජ්ය ආයෝජනය රුපියල් බිලියන 1,015.8ක් දක්වා සියයට 24.3කින් වැඩි වී තිබේ. එහෙත් වාර්ෂික අයවැය ඇස්තමේන්තුවට සාපේක්ෂව එහි ක්රියාත්මක කිරීමේ අනුපාතය සියයට 77.2කි.
ඒ අනුව සැලසුම් කළ ආයෝජනයෙන් සියයට 22.8ක් පමණ එම වසරේ ක්රියාත්මක වී නොමැත. මෙය වංචාවක් හෝ මුදල් අතුරුදන්වීමක් බවට සාක්ෂියක් නොවුණද, අයවැය ප්රතිපාදන සැබෑ සංවර්ධන ප්රතිඵල බවට පත්කිරීමේ හැකියාව පිළිබඳ අවධානය යොමු කළ යුතු තත්ත්වයකි.
වාර්තාවේ ඇතුළත් 2026 අනතුරු ඇඟවීම්
2025 වාර්ෂික වාර්තාවේ 2026 මුල් මාස පිළිබඳ තොරතුරුද ඇතුළත් වේ. ඒවා 2025 ප්රතිඵලවලින් වෙන්කර කියවිය යුතුය.
අමාත්යාංශය සඳහන් කරන්නේ මැදපෙරදිග ගැටුම, බලශක්ති මිල සහ විනිමය අනුපාත පීඩනය ආර්ථික ස්ථාවරත්වයට නව අවදානම් ඇතිකර ඇති බවයි.වාර්තාවට අනුව, 2026 මුල් මාස හතරේ සංචාරක පැමිණීම් පෙර වසරේ සමාන කාලයට සාපේක්ෂව සියයට 2.3කින් සහ සංචාරක ආදායම සියයට 19.4කින් පහළ ගොස් ඇත. 2026 මැයි මාසයේ උද්ධමනය සියයට 5.5 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ.
එබැවින් මෙම නිල වාර්තාවෙන් හෙළිවන්නේ ආර්ථිකය ප්රකෘතියක් වාර්තා කළද අර්බුදයට හේතු වූ මූල්ය හා සමාජ දුර්වලතා තවමත් සම්පූර්ණයෙන් පහව ගොස් නොමැති තත්ත්වයකි.
