සෞදි අරාබියේ මරණ දඬුවම නීත්‍යානුකූල දඬුවමකි. එරට බොහෝ මරණ දඬුවම් ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන්නේ හිස කඳෙන් වෙන් කිරීමෙනි (beheading). මෙම ක්‍රමය තවමත් භාවිත කරන එකම රට සෞදි අරාබිය වේ.මේ වනවිට යලිත් සෞදි අරාබියේ මරණ දඬුවම සම්බන්ධයෙන් යලිත් කතිකාවතක් ඇතිව ඇත්තේ ශ්‍රි ලංකාවේ විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශය වැරදි අභියාචනයක් කිරිම හේතුවෙන් සෞදීයේ රැකියාවක නියතුව සිටි Sivarasa Anojan (සිවරාස අනෝජන්) හට මේ වනවිට වසරක 5ක සිරදඬුවම වෙනුවනට මරණීය දණ්ඩනය හිමිවිම හේතුවෙනි.

මරණයට හේතු වන අපරාධ සඳහා පමණක් නොව, මත්ද්‍රව්‍ය සම්බන්ධ වැරදි, “මන්ත්‍ර ගුරුකම්” සහ “මායාකර්ම” වැනි මරණයට හේතු නොවන වැරදි සඳහාද මරණ දඬුවම භාවිත කර ඇති බව සඳහන් වේ. එමෙන්ම බාලවයස්කරුවන් ලෙස අපරාධ සිදුකළ පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන්ද මරණ දඬුවම භාවිත වූ අවස්ථා තිබේ. මරණයට හේතු නොවූ ත්‍රස්තවාදී චෝදනා යටතේ දඬුවම් ලැබූ පුද්ගලයන් අතර සෞදි පාලන තන්ත්‍රයට එරෙහි විරෝධතාවලට සහභාගී වූ පුද්ගලයන් ද සිටි.

මරණ දඬුවම් බොහෝ දුරට අධිකරණයේ අභිමතය මත දඬුවම් නියම කරන Ta’zir ක්‍රමය මත පදනම් වේ. හැකි සෑම අවස්ථාවකදීම ෂරියා නීතියෙන් නිශ්චිතව නියම කර ඇති Hudud දඬුවම් වළක්වා ගැනීමේ සම්භාව්‍ය මූලධර්මය මෙහිදී අනුගමනය කරයි.

1970 දශකයේ ප්‍රචණ්ඩ අපරාධ වැඩිවීමත් සමඟ මෙවැනි දඬුවම් සංඛ්‍යාව වැඩි විය. 20 වැනි සියවසේ අවසාන භාගයේ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ සහ චීනයේ සිදු වූ සමාන වර්ධනයන් සමඟ මෙය සමාන්තරව පැවති බව ලිපිය පවසයි. රියාද් අගනුවර පිහිටි ප්‍රධාන චතුරශ්‍රයක් ප්‍රසිද්ධියේ මරණ දඬුවම් ක්‍රියාත්මක කිරීම නිසා එම ස්ථානය බටහිර රටවල “Chop-Chop Square” යන නමින් ප්‍රසිද්ධ විය.

2015දී අවම වශයෙන් පුද්ගලයන් 158 දෙනෙකු, 2016දී අවම වශයෙන් 154 දෙනෙකු, 2017දී අවම වශයෙන් 146 දෙනෙකු, 2018දී 149 දෙනෙකු, 2019දී 184 දෙනෙකු, 2020දී 69 දෙනෙකු, 2022දී 196 දෙනෙකු, 2023දී 172 දෙනෙකු, 2024දී 345 දෙනෙකු සහ 2025දී 356 දෙනෙකු මරණ දඬුවමට ලක්කර ඇති අතර 2022දී, එයට පෙර දශක තුනක කාලය තුළ වෙනත් ඕනෑම වසරකට වඩා වැඩි පිරිසක් සෞදි අරාබියේ මරණ දඬුවමට ලක්කරන ලදී. එම වසරේ මාර්තු 12 දින පුද්ගලයන් 81 දෙනෙකු එකවර මරණ දඬුවමට ලක්කරන ලදී. ඔවුන් අතර යේමන ජාතිකයන් හත්දෙනෙකු සහ සිරියානු ජාතිකයෙකුද සිටියහ.

2024දී මරණ දඬුවම් සංඛ්‍යාව 345ක් දක්වා ඉහළ ගිය අතර එය 2023දී වාර්තා වූ 172ට ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකි. 2025 පළමු අර්ධයේදී පමණක් මරණ දඬුවම් 180ක් ක්‍රියාත්මක වූ බව සඳහන් වේ. 2025දී මරණ දඬුවම් ඉහළ යාම සෞදි අරාබියේ මත්ද්‍රව්‍යවලට එරෙහි ක්‍රියාමාර්ග සමඟ බොහෝ දුරට සම්බන්ධ බව විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දී තිබේ, මත්ද්‍රව්‍ය සම්බන්ධ වැරදි සඳහා මරණ දඬුවම් 243ක් 2024දි ක්‍රියාත්මක වි තිබේ.

Reprieve සහ ESOHR විසින් නිකුත් කරන ලද නව වාර්තාවකට අනුව, 2015 දී සල්මාන් රජු සහ ඔහුගේ පුත් මොහොමඩ් බින් සල්මාන් බලයට පත්වීමෙන් පසු සෞදි අරාබියේ මරණ දඬුවම් ක්‍රියාත්මක කිරීමේ අනුපාතය දෙගුණයකට ආසන්න ප්‍රමාණයකින් ඉහළ ගොස් ඇත.

සෞදි අරාබියේ මෑත ඉතිහාසයේ මරණ දඬුවම් ක්‍රියාත්මක කිරීම සම්බන්ධයෙන් වඩාත්ම දරුණු (වැඩිම මරණ දඬුවම් සංඛ්‍යාවක් වාර්තා වූ) වසර හයම මොහොමඩ් බින් සල්මාන් සහ සල්මාන් රජුගේ නායකත්වය යටතේ සිදුවී ඇත (එනම් 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 සහ 2022 යන වසරවලදීය). 2015 සිට 2022 දක්වා කාලය තුළ (සල්මාන් රජු 2015 දී බලයට පත් විය) වසරකට සාමාන්‍යයෙන් මරණ දඬුවම් 129 ක් ක්‍රියාත්මක වී ඇති අතර, එය 82% ක වැඩිවීමකි.

කෙසේ වෙතත්, මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ප්‍රසිද්ධ කිරීම සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ අවශ්‍යතාවලට සෞදි අරාබිය අනුකූල නොවන බැවින්, සැබෑ සංඛ්‍යාව මීට වඩා වැඩි විය හැකිය.

සෞදි අරාබියේදී විදේශීය ජාතිකයින්ට මරණ දඬුවම ලැබීමේ අවදානමක් තිබේද?

2010 සිට 2021 දක්වා කාලය තුළ සෞදි අරාබිය විදේශීය ජාතිකයින් 490 දෙනෙකු මරණ දඬුවමට ලක් කළ අතර, එම කාලය තුළ රාජ්‍යය තුළ සිදු වූ සමස්ත මරණ දඬුවම් ක්‍රියාත්මක කිරීම්වලින් 39%ක්ම ඔවුන්ගෙන් සමන්විත විය.

විදේශීය ජාතිකයින් එරට ජනගහනයෙන් 36%ක් පමණක් වුවද, මත්ද්‍රව්‍ය ආශ්‍රිත වැරදි සම්බන්ධයෙන් සෞදි ජාතිකයින්ට වඩා තුන් ගුණයකට ආසන්න විදේශීය ජාතිකයින් සංඛ්‍යාවක් එරට මරණ දඬුවමට ලක් කර ඇත.

ක්‍රමය

සෞදි අරාබියේ අපරාධ යුක්ති පද්ධතිය ෂරියා නීතිය මත පදනම් වේ. සාමාන්‍යයෙන් මරණ දඬුවම කඩුවකින් හිස කඳෙන් වෙන් කිරීම මගින් ක්‍රියාත්මක කරයි. ඇතැම් අවස්ථාවල වෙඩි තැබීම හෝ firing squad ක්‍රමයද භාවිත කර ඇත.

තීන්දු ලබාදීමේදී පාපොච්චාරණයට ප්‍රධාන ස්ථානයක් හිමිවන බව ලිපිය සඳහන් කරයි. Human Rights Watch සංවිධානයට අනුව, බොහෝ පුද්ගලයන්ගෙන් පාපොච්චාරණ ලබාගැනීමට වධහිංසා භාවිත කර ඇති බවට චෝදනා පවතින අතර අධිකරණ විසින් ඒ පිළිබඳ ප්‍රමාණවත් විමර්ශනයක් සිදුකර නොමැති බවද එම සංවිධානය පවසයි.

2020 අප්‍රේල් මාසයේ සිට, බාලවයස්කරුවන් ලෙස අපරාධ සිදුකළ පුද්ගලයන් වයස අවුරුදු 18 සම්පූර්ණ වූ පසු මරණ දඬුවමට ලක් නොකර, ඒ වෙනුවට බාලවයස්කාර රැඳවුම් මධ්‍යස්ථානයක උපරිම වසර 10ක සිරදඬුවමකට යටත් කිරීමට තීරණය කරයි.

2018දී European Saudi Organization for Human Rights (ESOHR) නිකුත් කළ වාර්තාවකට අනුව, 2018 පළමු කාර්තුවේ හිස කඳෙන් වෙන් කිරීමේ මරණ දඬුවම් සංඛ්‍යාව 2017 එම කාලයට සාපේක්ෂව සියයට 70කට වඩා වැඩි විය. 2024දී දශක ගණනාවකින් වැඩිම හිස කඳෙන් වෙන් කිරීමේ මරණ දඬුවම් සංඛ්‍යාව 330ක්

ප්‍රසිද්ධියේ මරණ දඬුවම් ක්‍රියාත්මක කිරීම

සෞදි අරාබිය මෑත කාලය දක්වා ප්‍රසිද්ධියේ මරණ දඬුවම් ක්‍රියාත්මක කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එම ක්‍රමය තවමත් පවත්වාගෙන යන්නේද යන්න පැහැදිලි නැත.කෙසේවෙතත් 2022දී ප්‍රසිද්ධියේ සිදුකළ මරණ දඬුවම් වාර්තා වී නොතිබුණි.

2024 වනවිට කලින් ප්‍රසිද්ධියේ හිස කඳෙන් වෙන් කිරීම සිදුකළ Deera Square ප්‍රදේශය කැෆේ සහ අවන්හල්වලින් පිරී තිබූ අතර එහි අතීතය පෙන්වන සලකුණු ඉතා අල්ප බවයි වාර්තා වන්නේ.

ප්‍රසිද්ධියේ හිස කඳෙන් වෙන් කිරීම සාමාන්‍යයෙන් පෙරවරු 9ට පමණ සිදුකර තිබේ. වරදකරු අධිකරණය අසල පිහිටි අංගනයකට රැගෙන ගොස් ඝාතකයා ඉදිරියේ දණගස්වනු ලැබේ. පොලිස් නිලධාරියෙකු විසින් ඔහු හෝ ඇය සිදුකළ අපරාධ ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් පසු මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කරයි.

ඝාතකයා විසින් “Sulthan” ලෙස හැඳින්වෙන කඩුවක් භාවිත කර වරදකරුගේ ගෙලෙන් හිස කඳෙන් වෙන් කරයි. වෛද්‍ය පරීක්ෂකයෙකු මරණය තහවුරු කිරීමෙන් පසු පොලිස් නිලධාරියෙකු නැවතත් වරදකරුගේ අපරාධ ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් ක්‍රියාවලිය අවසන් වේ. වෘත්තීය ඝාතකයන් විසින් එක් දිනකදී පුද්ගලයන් දස දෙනෙකු දක්වා මරණ දඬුවමට ලක්කර ඇති බව ඇතැම් වාර්තා පෙන්වා දෙනවා.

ළමා ලිංගික අපයෝජන හෝ ස්ත්‍රී දූෂණ වැනි ඇතැම් නඩුවලදී හිස කඳෙන් වෙන් කළ සිරුර ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රදර්ශනය කිරීමට නියෝග කර ඇති අවස්ථාද සඳහන් වේ. සංවිධානාත්මක අපරාධ සම්බන්ධයෙන්ද මෙය භාවිත කර තිබේ.

2009දී Saudi Gazette වාර්තා කළ පරිදි, Abha අධිකරණයක් විසින් සන්නද්ධ කල්ලියක නායකයාට මරණ දඬුවම සහ මරණයෙන් පසු දින තුනක් සිරුර ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රදර්ශනය කිරීම නියම කර තිබුණි. Asir ප්‍රදේශයේ ස්වර්ණාභරණ වෙළඳසැල් කොල්ලකෑම් සම්බන්ධයෙන් අනෙක් කල්ලි සාමාජිකයන් හයදෙනාටද හිස කඳෙන් වෙන් කිරීමේ දඬුවම නියම කර තිබුණි.

2003දී BBC විසින් “සෞදි අරාබියේ ප්‍රමුඛතම ඝාතකයා” ලෙස විස්තර කළ Muhammad Saad al-Beshi, Arab News වෙත දුර්ලභ සම්මුඛ සාකච්ඡාවක් ලබාදී තිබුණි. ඔහු 1998දී සිදුකළ තම පළමු මරණ දඬුවම පිළිබඳ විස්තර කළේය. මරණ දඬුවමකට පෙර වරදකරු වෙනුවෙන් සමාව ඉල්ලා වින්දිතයාගේ පවුල හමුවීමට යන බවත්, එවැනි සමාවක් ලැබුණහොත් වරදකරුගේ ජීවිතය බේරාගත හැකි බවත් ඔහු සඳහන් කළේය.

මරණ දඬුවම ලැබිය හැකි වැරදි

සෞදි නීතිය යටතේ විවිධ වැරදි සඳහා මරණ දඬුවම නියම කළ හැකි බව ලිපිය සඳහන් කරයි. ඒවා අතර:

• ඉස්ලාම් ආගම අත්හැරීම (Apostasy)
• රාජද්‍රෝහීත්වය
• සමලිංගික ක්‍රියා
• ඔත්තු බැලීම
• මිනීමැරුම
• ස්ත්‍රී දූෂණය
• ත්‍රස්තවාදය
• මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම
• සන්නද්ධ කොල්ලකෑම
• ආගමට අපහාස කිරීම- සිවරාස අනෝජන්ට එල්ල වි ඇත්තේ මෙම චෝදනාවයි.
• බරපතළ තත්ත්වයන් යටතේ සිදුකළ ගෙවල් බිඳීම/සොරකම් කිරීම
• විවාහයෙන් පිටත ලිංගික සම්බන්ධතා (Adultery)
• මන්ත්‍ර ගුරුකම් හෝ මායාකර්ම
• දෙවියන්ට එරෙහිව යුද්ධ කිරීම (Hirabah)

මිනීමැරුම

සෞදි අරාබියේ මිනීමැරුම සඳහා මරණ දඬුවම නියම කළ හැකිය.

මිනීමරුවෙකු විසින් වින්දිතයාගේ පවුලට “blood money” හෙවත් වන්දි මුදලක් ගෙවා එය පවුල විසින් පිළිගතහොත් ඔහුට මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක නොකළ හැකිය.වින්දිතයාගේ පවුල වන්දි මුදල පිළිගන්නේද, මිනීමරුවාට මරණ දඬුවම ඉල්ලා සිටින්නේද, නැතහොත් ඔහුට සම්පූර්ණයෙන් සමාව ලබාදෙන්නේද යන්න තීරණය කරන තෙක් අපරාධ යුක්ති පද්ධතිය බලා සිටින බව සඳහන් වේ.

ෂරියා නීතියේ පසුබිම

සෞදි අධිකරණයට ෂරියා නීතියේ අපරාධ වර්ග තුනක් යටතේ මරණ දඬුවම නියම කළ හැකිය.

Hudud- නිශ්චිත අපරාධ සඳහා ෂරියා නීතියෙන් ස්ථිරව නියම කර ඇති දඬුවම් වේ.

මරණ දඬුවමට හේතුවිය හැකි Hudud අපරාධ අතර ආගම අත්හැරීම, විවාහයෙන් පිටත ලිංගික සම්බන්ධතා සහ sodomy ඇතුළත් බව ලිපිය පවසයි. කෙසේ වෙතත්, සාක්ෂි සඳහා පනවා ඇති අවශ්‍යතා දැඩි වන අතර බොහෝවිට පාපොච්චාරණයක් අවශ්‍ය වේ.

විවාහයෙන් පිටත ලිංගික සම්බන්ධතා සඳහා ගල් ගසා මරා දැමීම නියම කළ හැකි බව සඳහන් වුවද, පසුගිය දශක කිහිපය තුළ සෞදි අරාබියේ එවැනි දඬුවමක් ක්‍රියාත්මක වී නොමැත.

Qisas-මෙය “ඇසකට ඇසක්” යන ප්‍රතිප්‍රහාරාත්මක දඬුවම් සංකල්පයට සම්බන්ධ වේ. මිනීමැරුම Qisas යටතේ වැටෙන අපරාධයකි.

මරණයට පත් පුද්ගලයාගේ පවුලට මරණ දඬුවම ඉල්ලා සිටීම හෝ අපරාධකරු විසින් diyya හෙවත් “blood money” ගෙවීම වෙනුවෙන් සමාව ලබාදීම තෝරාගත හැකිය.

ඉල්ලා සිටින වන්දි මුදල ඉතා විශාල විය හැකි අතර, සමාව ලබාදීම වෙනුවෙන් ඩොලර් මිලියන 11ක් ඉල්ලා සිටි අවස්ථාවක්ද වාර්තාවක සඳහන් ව තිබේ.

Ta’zir-ජාතික නීති රෙගුලාසි මගින් නිර්වචනය කරන අපරාධ ඇතුළත් පුළුල් දඬුවම් කාණ්ඩයකි. මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම වැනි ඇතැම් වැරදි සඳහා මෙය යටතේ මරණ දඬුවම නියම කළ හැකිය.

වරදක් තහවුරු කිරීම සඳහා පහත ක්‍රම තුනෙන් එකක් භාවිත කළ හැකිය.

1. බලහත්කාරයෙන් ලබා නොගත් පාපොච්චාරණයක්.
2. පිරිමි සාක්ෂිකරුවන් දෙදෙනෙකුගේ සාක්ෂිය. විවාහයෙන් පිටත ලිංගික සම්බන්ධතා සම්බන්ධ නඩුවලදී සාක්ෂිකරුවන් හතරදෙනෙකු අවශ්‍ය වේ. ඇතැම් Hudud අපරාධවලදී පාපොච්චාරණයක්ද අවශ්‍ය වේ.
3. දිවුරුමකින් යමක් තහවුරු කිරීම හෝ ප්‍රතික්ෂේප කිරීම.

සෞදි අරාබිය වැනි ආගමික සමාජයක දිවුරුම ඉතා බැරෑරුම් ලෙස සැලකෙන අතර දිවුරුම් දීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම වරද පිළිගැනීමක් ලෙස සලකා වරදකරු කිරීමට හේතුවිය හැක.

විවාහයෙන් පිටත ලිංගික සම්බන්ධතා

සෞදි ෂරියා අධිකරණයකදී පුද්ගලයෙකු එවැනි වරදකට වරදකරු කිරීමට නම් ඔහු හෝ ඇය අධිකරණය ඉදිරියේ සිද්ධිය සිව් වතාවක් පාපොච්චාරණය කළ යුතු වේ.

එසේ නොමැති නම්, සිද්ධිය සෘජුවම දුටු ආගමිකව විශ්වාසනීය මුස්ලිම් පිරිමි හතරදෙනෙකු හෝ පිරිමි දෙදෙනෙකු සහ කාන්තාවන් දෙදෙනෙකු අධිකරණය ඉදිරියේ සාක්ෂි දිය යුතුය.

සාක්ෂිකරුවන් චූදිතයන් පිළිබඳ ඔත්තු බැලීමෙන් හෝ සිද්ධිය හිතාමතා නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් සාක්ෂි ලබාගෙන තිබුණේ නම් ඔවුන්ගේ විශ්වාසනීයත්වය ප්‍රශ්න කළ හැකිය. එක් සාක්ෂිකරුවෙකු හෝ තම සාක්ෂිය ඉල්ලා අස්කරගතහොත් චූදිතයා නිදහස් වන අතර ඉතිරි සාක්ෂිකරුවන්ට බොරු සාක්ෂි ලබාදීම සම්බන්ධයෙන් නඩු පැවරිය හැකි වේ.

විවාහක පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් නියම කළ හැකි දඬුවම ගල් ගසා මරා දැමීම වන අතර පාපොච්චාරණයක් මත වරද තහවුරු වී ඇත්නම් එම පාපොච්චාරණය ඉල්ලා අස්කර ගැනීමෙන් දඬුවම නතර විය හැකිය.

The Saudis: Inside the Desert Kingdom කෘතියේ කතුවරිය Sandra Mackey 1987දී සඳහන් කළේ සෞදි අරාබියේ කුරාන් නීතිය යටතේ මෙවැනි මරණ දඬුවම් අතිශයින් දුර්ලභ බවයි. ඇය සඳහන් කළ පරිදි 1987න් අවසන් වූ වසර 20ක කාලයකදී විවාහයෙන් පිටත ලිංගික සම්බන්ධතාවක් හේතුවෙන් එක් කාන්තාවක් පමණක් ගල් ගසා මරණයට පත්කර ඇති බව පිළිගෙන තිබුණි.

1977දී Princess Misha’al විවාහයෙන් පිටත ලිංගික සම්බන්ධතාවක් පිළිබඳ චෝදනාවක් මත වෙඩි තබා මරා දමා තිබුණි. පසුව සිදුකළ විමර්ශනවලදී ඇයට නඩු විභාගයක් පවත්වා නොතිබූ බව හෙළි වූ අතර ඇතැම් විද්වතුන් එය “ගෞරවය වෙනුවෙන් සිදුකළ ඝාතනයක්” ලෙස හඳුන්වා ඇත.

මායාකර්ම

Muree bin Ali bin Issa al-Asiri නමැති පුද්ගලයා සතුව තලිස්මන් තිබී හමුවීමෙන් පසු 2012 ජූනි මාසයේ Najran පළාතේදී මරණ දඬුවමට ලක්කරන ලදී.

Amina bin Salem Nasser නමැති සෞදි කාන්තාවක් මායාකර්ම සහ මන්ත්‍ර ගුරුකම් කිරීම සම්බන්ධයෙන් වරදකරු වී 2011 දෙසැම්බර් මාසයේ Al Jawf ප්‍රදේශයේදී මරණ දඬුවමට ලක්කරන ලදී.

සුඩාන් ජාතික Abdul Hamid Bin Hussain Bin Moustafa al-Fakki ද එම හේතුව මත 2011 සැප්තැම්බර් 20 දින Medina නගරයේ රථගාලකදී මරණ දඬුවමට ලක්කරන ලදී.

2014 අගෝස්තු 5 දින Mohammed bin Bakr al-Alawi ද කළු මන්ත්‍ර සහ මායාකර්ම කළ බවට වූ චෝදනා මත හිස කඳෙන් වෙන් කර මරණ දඬුවමට ලක්කරන ලදී.

සමූහ මරණ දඬුවම්

2016

2016 ජනවාරි 2 දින සෞදි අරාබිය පළාත් 12කදී ත්‍රස්තවාදය සම්බන්ධයෙන් වරදකරුවන් වූ සිරකරුවන් 47 දෙනෙකුට සමූහ වශයෙන් මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කළේය.ඔවුන්ගෙන් 43 දෙනෙකුගේ හිස කඳෙන් වෙන් කරන ලද අතර හතරදෙනෙකු firing squad මගින් මරණයට පත්කරන ලදී.මරණයට පත් 47 දෙනා අතර ෂියා ආගමික නායක Sheikh Nimr al-Nimr ද සිටියේය. 1980න් පසු එරට සිදුකළ විශාලතම සමූහ මරණ දඬුවම එය බව සඳහන් වේ.

මානව හිමිකම් සංවිධානවලට අනුව, ඊට පෙර 2015 වසරේදී සෞදි අරාබිය අවම වශයෙන් පුද්ගලයන් 157 දෙනෙකු මරණ දඬුවමට ලක්කර තිබුණි.

2019

2019 අප්‍රේල් 23 දින සෞදි අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍යාංශය නිවේදනය කළේ ත්‍රස්තවාදයට සම්බන්ධ චෝදනා මත වරදකරුවන් වූ සිරකරුවන් 37 දෙනෙකුට පළාත් හයකදී සමූහ මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කළ බවයි.මානව හිමිකම් වාර්තා අනුව, ඇතැම් වරදකරුවන්ගේ පාපොච්චාරණ වධහිංසා යටතේ ලබාගත් ඒවා බවට චෝදනා තිබුණි.

මරණ දඬුවමට ලක්වූ පුද්ගලයන් 14 දෙනෙකු 2011–12 කාලයේ Qatif ප්‍රදේශයේ පැවති සෞදි විරෝධතාවලට සහභාගී වීම සම්බන්ධයෙන් වරදකරුවන් වූ අය බව සඳහන් වේ.

මරණ දඬුවම් හිස කඳෙන් වෙන් කිරීම මගින් ක්‍රියාත්මක කර තිබූ අතර සිරුරු දෙකක් කණුවක ප්‍රසිද්ධියේ එල්ලා ප්‍රදර්ශනය කර තිබූ අතර සෞදි අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍යාංශයට අනුව මරණ දඬුවමට ලක්වූ සියලුදෙනා සෞදි ජාතිකයෝ වූහ. ඔවුන්ගෙන් 32 දෙනෙකු එරට ෂියා සුළුතරයට අයත් වූහ.

එම 32 දෙනා අතර Abdul Kareem Al Hawaj නමැති පුද්ගලයාට චෝදනා එල්ල වූ අපරාධය සිදු වූ අවස්ථාවේ ඔහු වයස අවුරුදු 16ක් වූ බව සඳහන් වේ. Reprieve සංවිධානයට අනුව Mujtaba al-Sweikat සහ Salman Qureish යන දෙදෙනාද චෝදනා එල්ල වූ අපරාධ සිදු වූ අවස්ථාවේ වයස අවුරුදු 18ට අඩු වූහ.

මරණ දඬුවමට ලක්වූ 37 දෙනාගෙන් අවම වශයෙන් 33 දෙනෙකුගේ සිරුරු ඔවුන්ගේ පවුල්වලට භාරදී නොතිබූ බවද සඳහන් වේ.

2022

2022 මාර්තු මාසයේ සෞදි අරාබිය පුද්ගලයන් 81 දෙනෙකුට මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කළේය. එය 2021 මුළු වසරේ මරණ දඬුවමට ලක්වූ 67 දෙනාගේ සංඛ්‍යාව ඉක්මවා ගියේය.මරණ දඬුවමට ලක්වූ පිරිස අතර සෞදි ජාතිකයන් 37 දෙනෙකු මෙන්ම යේමන සහ සිරියානු ජාතිකයන් ද සිටියහ.නිල ප්‍රකාශයට අනුව ඔවුන්ට අහිංසක පිරිමි, කාන්තාවන් සහ ළමුන් ඝාතනය කිරීම ඇතුළු අපරාධ සම්බන්ධයෙන් චෝදනා තිබුණි.

මානව හිමිකම් සංවිධාන ආගමික ප්‍රකාශනය සහ දේශපාලන අදහස් සීමා කරන නීති භාවිත කිරීම සම්බන්ධයෙන් සෞදි රජයට චෝදනා කළ අතර, බාලවයස්කරුවන් ලෙස අත්අඩංගුවට ගත් පුද්ගලයන්ටද මරණ දඬුවම භාවිත කිරීම විවේචනය කළේය.

සෞදි රජය එම මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් පිළිබඳ චෝදනා ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර ජාතික ආරක්ෂාව රැකීම සඳහා එම නීති ක්‍රියාත්මක කරන බව ප්‍රකාශ කළේය.

2023

2023දී සෞදි අරාබිය මරණ දඬුවම් 172ක් ක්‍රියාත්මක කළේය. මරණ දඬුවමට ලක්වූ පිරිස අතර කාන්තාවන් හයදෙනෙකු ද සිටි අතර එය පෙර වසරට සාපේක්ෂව වැඩිවීමක් විය.

2024

2024 ඔක්තෝබර් 9 වනවිට සෞදි අරාබිය පුද්ගලයන් 213 දෙනෙකුට මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කර තිබූ අතර, එය එම අවස්ථාව වනවිට එක් වසරක් තුළ වාර්තා වූ ඉහළම සංඛ්‍යාව ලෙස සඳහන් විය.ජූලි 18 වනවිට රජය පුද්ගලයන් 106 දෙනෙකු මරණ දඬුවමට ලක්කර තිබූ අතර ඔවුන්ගෙන් හත්දෙනෙකු මත්ද්‍රව්‍ය සම්බන්ධ වැරදි සඳහා දඬුවම් ලැබූ අය වූහ.පෙර වසරේ එම කාලය වනවිට අවම වශයෙන් පුද්ගලයන් 74 දෙනෙකු මරණ දඬුවමට ලක්කර තිබුණි.

දෙසැම්බර් අගදී Reprieve සංවිධානය වාර්තා කළේ එම වසර තුළ මරණ දඬුවම් 330ක් ක්‍රියාත්මක වී ඇති බවයි. එය දශක ගණනාවක ඉහළම වාර්ෂික සංඛ්‍යාව බව සඳහන් වේ. එයින් 150කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් මරණයට හේතු නොවූ අපරාධ සම්බන්ධයෙන් වූ බවද සඳහන් වේ.

2025

2025 දෙසැම්බර් අග වනවිට Reprieve සංවිධානයට අනුව සෞදි අරාබියේ පුද්ගලයන් 347 දෙනෙකු මරණ දඬුවමට ලක්කර තිබුණි.

ඒ අනුව අඛණ්ඩව දෙවන වසරටත් එරට තම වාර්ෂික මරණ දඬුවම් වාර්තාව ඉක්මවා ගොස් තිබූ අතර විවිධ මානව හිමිකම් සංවිධාන එය හෙළා දැක තිබුණි.

විවේචන

මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධියේ හිස කඳෙන් වෙන් කිරීම භාවිත කිරීම සහ ඉහළ මරණ දඬුවම් සංඛ්‍යාව ජාත්‍යන්තර වශයෙන් දැඩි විවේචනයට ලක්වී ඇත.විශේෂයෙන් විදේශීය සේවකයන්ට ලබාදුන් මරණ දඬුවම් කිහිපයක් ජාත්‍යන්තර විරෝධයට හේතුවී ඇත.

2011 ජූනි මාසයේ ඉන්දුනීසියානු ගෘහ සේවිකාවක් වූ Ruyati binti Satubi තම සේවායෝජකයාගේ බිරිඳ ඝාතනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් හිස කඳෙන් වෙන් කර මරණ දඬුවමට ලක්කරන ලදී. වසර ගණනාවක් තිස්සේ ඇයට අපයෝජන සිදුවී තිබූ බව වාර්තා විය.ඇයගේ මරණ දඬුවම ඉන්දුනීසියානු මාධ්‍ය, රජය සහ මානව හිමිකම් සංවිධාන විසින් දැඩි ලෙස විවේචනය කරන ලදී.

2011 සැප්තැම්බර් මාසයේ සුඩාන් සංක්‍රමණික සේවකයෙකු මන්ත්‍ර ගුරුකම් සම්බන්ධයෙන් හිස කඳෙන් වෙන් කර මරණ දඬුවමට ලක්කරන ලදී. Amnesty International සංවිධානය එය දැඩි ලෙස හෙළා දුටුවේය.Amnesty International ප්‍රකාශ කළේ සෞදි අරාබියේ මන්ත්‍ර ගුරුකම් පිළිබඳ විධිමත් නීතියක් නොමැති නමුත් ඇතැම් ගතානුගතික ආගමික නායකයන් එවැනි ක්‍රියා සඳහා දැඩිම දඬුවම ඉල්ලා සිටින බවයි.

2013 ජනවාරි මාසයේ ශ්‍රී ලාංකික ගෘහ සේවිකාවක් වූ රිසානා නෆීක් (Rizana Nafeek) ඇයගේ රැකවරණය යටතේ සිටි මාස හතරක් වයසැති දරුවෙකු ඝාතනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් වරදකරු කර හිස කඳෙන් වෙන් කර මරණ දඬුවමට ලක්කරන ලදී.රිසානා ප්‍රකාශ කර තිබුණේ දරුවා හුස්ම හිරවීමෙන් මරණයට පත්වූ බවයි.

මෙම මරණ දඬුවම සෞදි රජයේ ක්‍රියාපටිපාටිය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර විවේචනයට හේතුවූ අතර ශ්‍රී ලංකාව සිය තානාපතිවරයා නැවත කැඳවීමටද එය හේතුවිය.

මෙවැනි සිද්ධීන් හුදකලා සිදුවීම් නොවන බව ලිපිය පවසයි. Amnesty International සංඛ්‍යාලේඛන අනුව 2010දී අවම වශයෙන් සංක්‍රමණික සේවකයන් 27 දෙනෙකු මරණ දඬුවමට ලක්කර තිබුණි. 2013 ජනවාරි වනවිට විදේශීය ගෘහ සේවිකාවන් 45කට වැඩි පිරිසක් මරණ දඬුවම බලාපොරොත්තුවෙන් සිටි බවද සඳහන් වේ.

දේශපාලන විරෝධතාකරුවන්ටද මරණ දඬුවම නියම කිරීමට පහසු මගක් කර ගැනිම.

Ali al-Nimr සහ Dawoud al-Marhoon යන දෙදෙනා 2012 Arab Spring විරෝධතා සමයේ Eastern Province ප්‍රදේශයේදී අත්අඩංගුවට ගන්නා විට වයස අවුරුදු 17ක් වූහ. ඔවුන්ට වධහිංසා පමුණුවා පාපොච්චාරණ ලබාගත් බවට චෝදනා ඇති අතර 2014 සහ 2015දී හිස කඳෙන් වෙන් කිරීමේ මරණ දඬුවම් නියම කර තිබුණි.

සෞදි රජය විවේචනය කළ ස්වාධීන ෂියා ආගමික නායකයෙකු සහ Ali al-Nimrගේ මාමා වූ Sheikh Nimr al-Nimr 2012දී අත්අඩංගුවට ගෙන තිබුණි. දේශපාලන විරෝධතා දිරිගැන්වීම සම්බන්ධයෙන් Specialized Criminal Court විසින් 2014දී ඔහුට මරණ දඬුවම නියම කරන ලදී.

2016 ජනවාරි 2 දින තවත් පුද්ගලයන් 46 දෙනෙකු සමඟ Nimr al-Nimr මරණ දඬුවමට ලක්කරන ලදී.

2020 ඔක්තෝබර් 20 දින Human Rights Watch ප්‍රකාශ කළේ විරෝධතා සම්බන්ධ අපරාධ චෝදනා ලැබූ සෞදි පිරිමින් අටදෙනෙකුට එරෙහිව බලධාරීන් මරණ දඬුවම ඉල්ලා සිටින බවයි.

චෝදනා කළ ඇතැම් ක්‍රියා සිදුවන විට ඔවුන්ගේ වයස් අවුරුදු 14ත් 17ත් අතර වූ බව සඳහන් විය. ප්‍රචණ්ඩ නොවන වරදක් සම්බන්ධයෙන් චෝදනා ලැබූ එක් පුද්ගලයෙකු එම සිද්ධිය සිදුවන විට වයස අවුරුදු 9ක් පමණ වූ බවටද චෝදනා තිබුණි.

2021 මාර්තු මාසයේ Human Rights Watch ප්‍රකාශ කළේ Abdullah al-Huwaiti නමැති සෞදි ජාතිකයා වයස අවුරුදු 14දී සිදුකළ බවට චෝදනා කළ මිනීමැරුමක් සහ කොල්ලකෑමක් සම්බන්ධයෙන් මරණ දඬුවමට මුහුණ දිය හැකි බවයි. Human Rights Watch එම නඩු විභාගය අසාධාරණ එකක් ලෙස විවේචනය කළේය.

2021 ජූනි 15 දින සෞදි අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍යාංශය Mustafa Hashem al-Darwish (26) මරණ දඬුවමට ලක්කළ බව නිවේදනය කළේය.

ඔහුට වයස අවුරුදු 17දී ත්‍රස්ත කණ්ඩායමක් පිහිටුවීම සහ සන්නද්ධ කැරැල්ලක් සිදුකිරීමට උත්සාහ කිරීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා එල්ල වූ බව සඳහන් වේ. 2015 මැයි මාසයේ සිට ඔහු රඳවාගෙන සිටියේ රාජ්‍ය විරෝධී විරෝධතාවලට සහභාගී වීම නිසාය.

වසර ගණනාවක් ඔහු හුදකලා සිරගත කිරීමකට ලක්කර තිබූ අතර කිහිප වතාවක් දැඩි ලෙස පහරදුන් බවට චෝදනා තිබුණි. නඩු විභාගයේදී තමන්ගෙන් පාපොච්චාරණ ලබාගැනීමට වධහිංසා කළ බව Al-Darwish අධිකරණයට ප්‍රකාශ කළ බව සඳහන් වේ.

කෙසේ වෙතත් ඔහුට මරණ දඬුවම නියම කර අවසානයේ හිස කඳෙන් වෙන් කර මරණයට පත්කරන ලදී.

2021 ජූනි 8 දින Amnesty International සෞදි බලධාරීන්ගෙන් Mustafa al-Darwishට මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කිරීමේ සියලු සැලසුම් වහාම නතර කරන ලෙස ඉල්ලා තිබුණි. එම සංවිධානය මරණ දඬුවම ජීවත්වීමේ අයිතිය උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙස විවේචනය කළේය.

2013 දෙසැම්බර් 15 දින Aqil Al-Faraj නමැති තවත් සෞදි ජාතිකයෙකු ඔහු ධාවනය කළ වාහනයේ chassis අංකයේ තිබූ නොගැළපීමක් හේතුවෙන් අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී.

පසුව ඔහුට රහසිගත සන්නද්ධ සංවිධානයකට සම්බන්ධ ත්‍රස්ත කණ්ඩායමක් පිහිටුවීමට සහභාගී වීම, පාලකයාට එරෙහි සන්නද්ධ කැරැල්ලක් සැලසුම් කිරීම, අභ්‍යන්තර ආරක්ෂාව අස්ථාවර කිරීම, ආරක්ෂක නිලධාරීන් ඝාතනය කිරීම, අවි සඟවා තැබීම සහ මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම ඇතුළු චෝදනා කිහිපයක් එල්ල විය.

2021 ජූනි 1 දින අභියාචනාධිකරණය ඔහුට නියම කර තිබූ Ta’zir මරණ දඬුවම තහවුරු කළේය. එම අවස්ථාවේ මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කිරීමට පෙර ඉතිරිව තිබුණේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ අනුමැතිය සහ රජුගේ අත්සන බව ලිපිය සඳහන් කරයි.

2020දී මරණ දඬුවම් සංඛ්‍යාව විශාල ලෙස අඩුවීමට එක් හේතුවක් වූයේ මත්ද්‍රව්‍ය සම්බන්ධ වැරදි සඳහා මරණ දඬුවම් ක්‍රියාත්මක කිරීම තාවකාලිකව අත්හිටුවීමයි. මත්ද්‍රව්‍ය සහ අනෙකුත් ප්‍රචණ්ඩ නොවන අපරාධ සඳහා මරණ දඬුවම අවසන් කිරීම පිළිබඳ යෝජනාද එවකට ඉදිරිපත් වී තිබුණි.

2020 අප්‍රේල් 26 දින රාජකීය නියෝගයක් මගින් අපරාධය සිදුකරන විට බාලවයස්කරුවන් වූ පුද්ගලයන්ට මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කිරීම අවසන් කරන ලදී.කෙසේ වෙතත් European Saudi Organisation for Human Rights සංවිධානයට අනුව 2021දී මරණ දඬුවම් 67ක් ක්‍රියාත්මක වූ අතර එය පෙර වසරේ සංඛ්‍යාව මෙන් දෙගුණයකටත් වැඩි විය.

2022 ජනවාරි මාසයේදී බාලවයස්කරුවන් 12 දෙනෙකු ඇතුළු අවම වශයෙන් රැඳවියන් 43 දෙනෙකු මරණ දඬුවමට ලක්වීමේ අවදානමකට මුහුණ දී සිටි බවද සඳහන් වේ.

අධිකරණ ක්‍රියාවලියෙන් බැහැර ඝාතන

2018දී සෞදි-ඇමෙරිකානු මාධ්‍යවේදී Jamal Khashoggi ඉස්තාන්බුල්හි සෞදි කොන්සල් කාර්යාලය තුළදී ඝාතනය කිරීම අධිකරණ ක්‍රියාවලින් බැහැර සිදුවු මරණ දඩුවම් බව අවිවාදිතය.එය සෞදි අරාබිය වගකිව යුතු “extrajudicial assassination” එකක් වන අතර, Khashoggiව උගුලකට හසුකර ඝාතනය කිරීමේ අරමුණින් තුර්කියට යවන ලද සෞදි කණ්ඩායමක් විසින් ඔහු ඝාතනය කළ බව සඳහන් කරයි.

අවසන් නැත ….

අනෝජන් මරණ මංචකයට ඇදන් ගිය විජිත සහ අරුන්! ඩොලර් 6,300කුත් අරන්! විජිත පාරේ හිඟාකාපන් මිට වඩා හොදයි! මෙන්න සාක්ෂී!