ශ්‍රි ලංකාව සම්පූර්ණ බිඳවැටීමකට ආසන්නයි! අර්බුදය අවසන් වි ඇත්තේ සංඛ්‍යාවලින් පමණි! Amnesty International ජනතාවට අනතුරු අගවයි!
'AKD ආණ්ඩුව'
සම්පූර්ණ කාලයම හිටියොත්
ශ්‍රී ලංකාව: ආර්ථික අර්බුදයෙන් සෞඛ්‍ය හා ආහාර සැපයුමට “විනාශකාරී ප්‍රතිවිපාක” ලැබේමින් තිබේන බව Sri Lanka: Economic crisis has had ‘devastating consequences’ on healthcare and food supplies යනුවෙන් Amnesty International නිකුත් කල නවතම වාර්තාවක් හරහා පෙන්වා දෙනවා.
පිටු 57කින් සමන්විත “We are near total breakdown: Protecting the rights to health, food and social security in Sri Lanka’s economic crisis” නමැති වාර්තාව මඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික හා සමාජ අර්බුදය ජනතාවගේ සෞඛ්‍ය, ආහාර සහ සමාජ ආරක්ෂණ අයිතිවාසිකම්වලට ඇති කළ විනාශකාරී බලපෑම විමර්ශනය කර තිබේ. එහි සමස්ථ අර්ථකතනය වන්නේ “ශ්‍රි ලංකාව සම්පූර්ණ බිඳවැටීමකට ආසන්න” පියවරේ සිටින බවයි.
ජීවිත අවදානමට පත්කරන තරමේ ඖෂධ සහ අත්‍යවශ්‍ය වෛද්‍ය උපකරණ හිඟයක් මෙන්ම දැඩි ආහාර හිඟය හේතුවෙන් දරුවන් සාගින්නට ආසන්න තත්ත්වයකට පත්වීම ඇතුළු බරපතළ මානුෂීය ගැටලු ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික අර්බුදයත් සමඟ මතුව ඇති බව ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් (Amnesty International) නව වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.
“දවල්ට උයලා කෑවොත් රෑට කන්න දෙයක් නැහැ. රෑට කන්න නැත්නම් උදේටත් කිසිවක් නැහැ. සමහර දවස්වල අපි කිසිම දෙයක් කන්නේ නැහැ…” — අරුණි
ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් පවසන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ ජනතාව සෞඛ්‍ය සේවාවන් වෙත ප්‍රවේශ වීමේ දැඩි අපහසුතාවකට මුහුණ දෙමින් සිටින අතර, සාගින්න, මන්දපෝෂණය සහ දැඩි දරිද්‍රතාවයේ අද්දරට තල්ලු වී ඇති බවයි.
සම්පූර්ණ වාර්තාව පහතින් කියවිමට හැකි අතර එය සංක්ෂිප්ත කර අප විග්‍රහ කර තිබේ.
2022දී “සම්පූර්ණ බිඳවැටීමක්” ගැන අනතුරු ඇඟවූ ශ්‍රී ලංකාව 2026දී කොතැනද?
GDP යළි නැගුණත් ජන ජීවිතය තවමත් අර්බුදයේ සෙවණැල්ලේ — දුප්පත්කම 16.9%යි; සැබෑ වැටුප් හා රැකියා ප්‍රකෘතිය පසුපසින්
2022 ඔක්තෝබර් මාසයේදී ශ්‍රී ලංකාව පිළිබඳ පිටු 57ක විශේෂ වාර්තාවක් නිකුත් කළ Amnesty International, රට “සම්පූර්ණ බිඳවැටීමකට ආසන්න” තත්ත්වයකට පැමිණ ඇති බවට බරපතළ අනතුරු ඇඟවීමක් කළේය.
ඖෂධ නොමැති රෝහල්, ඉන්ධන නොමැති ගිලන් රථ, අත්වැසුම් නොමැතිව රුධිරය ලබාගන්නා හෙදියන්, දරුවන්ට තුන්වේල කෑම ලබාදීමට නොහැකි පවුල් සහ දින ගණනක් ආහාර නොමැතිව සිටි ජනතාව පිළිබඳ සාක්ෂි එම වාර්තාවේ සටහන් වී තිබිණි.
එදා එක් මවකගේ වචන ශ්‍රී ලංකාවේ අර්බුදයේ ගැඹුර ලෝකයට කියා දුන්නේය:
“දවල්ට උයලා කෑවොත් රෑට කන්න දෙයක් නැහැ. රෑට කන්න නැත්නම් උදේටත් කිසිවක් නැහැ. සමහර දවස්වල අපි කිසිම දෙයක් කන්නේ නැහැ.”
වසර හතරකට පසු අද ශ්‍රී ලංකාව 2022දී තිබූ ඉන්ධන පෝලිම්, දිගු විදුලි කප්පාදු සහ දැඩි භාණ්ඩ හිඟය පැවති තත්ත්වයෙන් සැලකිය යුතු ලෙස ඉදිරියට පැමිණ තිබේ.එහෙත් ප්‍රශ්නය මෙයයි.ආර්ථික දර්ශක යථා තත්ත්වයට පැමිණීමෙන් සාමාන්‍ය ජනතාවගේ ජීවිතත් යථා තත්ත්වයට පැමිණ තිබේද?
2026 ඔක්තෝබර් මාසයේ නිකුත් වූ ලෝක බැංකුවේ නවතම Sri Lanka Development Update වාර්තාව අනුව පිළිතුර සරල “ඔව්” යන්නක් නොවේ.
GDP අර්බුදයට පෙර මට්ටමට, ඒත් ජනතාව?
ලෝක බැංකුව පවසන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ සැබෑ GDP අගය මේ වනවිට අර්බුදයට පෙර මට්ටමට යළි පැමිණ ඇති බවයි.2026 පළමු අර්ධයේ ආර්ථිකය 4.7%කින් වර්ධනය වී ඇති අතර එය අඛණ්ඩව වර්ධනය වාර්තා කළ 12 වැනි කාර්තුව ද වේ.2026 සමස්ත වර්ධනය 4.4%ක් වනු ඇතැයි ලෝක බැංකුව පුරෝකථනය කරයි. 2027දී එය 4.2% දක්වා මන්දගාමී වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.මෙය 2022 බිඳවැටීම සමඟ සසඳන විට විශාල වෙනසකි.
නමුත් ලෝක බැංකුවේම වැදගත් අනතුරු ඇඟවීම වන්නේ “ප්‍රකෘතිය තවමත් අසම්පූර්ණ සහ අසමාන” බවයි.
දුප්පත්කම තවමත් අර්බුදයට පෙර මට්ටමට වඩා ඉහළයි
2022 ආර්ථික බිඳවැටීමේ බරපතළම උරුමයක් වන්නේ දුප්පත්කමයි.ලෝක බැංකුවේ නවතම තක්සේරුව අනුව 2025දී ශ්‍රී ලංකාවේ දුප්පත්කම 16.9%ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර එය අර්බුදයට පෙර පැවති මට්ටමට වඩා තවමත් සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළය.
ඒ අනුව GDP ප්‍රකෘතිමත් වී තිබුණද, එහි ප්‍රතිලාභ සෑම නිවසකම මුළුතැන්ගෙයට හෝ සෑම සේවකයෙකුගේම වැටුපට සමාන වේගයකින් පැමිණ නැත.
ලෝක බැංකුව පෙන්වා දෙන්නේ ශ්‍රම වෙළෙඳපොළ දර්ශක ද ආර්ථික වර්ධනයට සාපේක්ෂව පසුපසින් සිටින බවයි. උද්ධමන පීඩනය නැවත ඉහළ යාමද පවුල්වලට ලැබුණු සුබසාධන ප්‍රතිලාභවල කොටසක් යළි කා දමමින් තිබේ.
වැටුපටත් 2022 අර්බුදයේ කැළල
2025 ලෝක බැංකු තක්සේරුවලින් ද ශ්‍රී ලංකාවේ සැබෑ වැටුප් 2019 මට්ටමට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස පහළින් පැවති බව පෙන්වා දී තිබිණි. එක් ලෝක බැංකු තක්සේරුවක් අනුව සැබෑ වැටුප් 2019ට වඩා ආසන්න වශයෙන් 15%කින් පහළ මට්ටමක පැවතිණි.ඒ නිසා “GDP යළි 2018 මට්ටමට පැමිණියා” යන සංඛ්‍යාව පමණක් සාමාන්‍ය පවුලක ජීවන තත්ත්වය මැනීමට ප්‍රමාණවත් නොවේ.රටේ සමස්ත නිෂ්පාදනය ඉහළ යා හැකිය.
නමුත් පවුලක මිලදී ගැනීමේ හැකියාව, සැබෑ වැටුප, රැකියා අවස්ථා සහ ආහාර සඳහා වැයවන මුදල යථා තත්ත්වයට පත්වීමට ඊට වඩා දිගු කාලයක් ගතවිය හැකිය.
2022දී ආහාර හිඟය,2026දීත් ආහාර සුරක්ෂිතතාව අභියෝගයක්
2022දී Amnesty International වාර්තාවේ ප්‍රධානතම අනතුරු ඇඟවීමක් වූයේ ආහාර අර්බුදයයි.දරුවන් කුසගින්නේ සිටීම, පවුල් ආහාර වේල් අඩු කිරීම සහ ඇතැම් පවුල් දිනක් හෝ දෙකක් ආහාර නොමැතිව සිටීම දක්වා තත්ත්වය බරපතළ වී තිබිණි.
2026 වනවිට එදා පැවති ආකාරයේ දැඩි හිඟ ආර්ථිකයක් නොපවතින නමුත් ආහාර සුරක්ෂිතතාව සහ මන්දපෝෂණය තවමත් ප්‍රතිපත්තිමය අභියෝග බව World Food Programme පෙන්වා දෙයි. එහි 2023–2027 ශ්‍රී ලංකා වැඩසටහන 2026දීද සංශෝධනය කර ඇති අතර ආහාර අනාරක්ෂිතතාව, මන්දපෝෂණය සහ අසමානතාව පිළිබඳ අවධානය දිගටම පවත්වාගෙන යයි.
ලෝක බැංකුවද දුප්පත්කම සහ මන්දපෝෂණය අර්බුදයට පෙර මට්ටම්වලට වඩා ඉහළින් පවතින බව පෙන්වා දෙයි.
IMF වැඩසටහන, ස්ථාවරත්වය ආවා, නමුත් අභියෝග ඉවර නෑ
ශ්‍රී ලංකාව 2023දී IMF සමඟ ආරම්භ කළ Extended Fund Facility වැඩසටහන යටතේ බදු ආදායම් වැඩිකිරීම, රාජ්‍ය මූල්‍ය පාලනය, ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම සහ බලශක්ති මිලකරණය ඇතුළු ප්‍රතිසංස්කරණ රැසක් ක්‍රියාත්මක කළේය.
එම වැඩසටහනේ හත්වැනි සමාලෝචනය සම්බන්ධයෙන් 2026 සැප්තැම්බර් මාසයේදී පැවති සාකච්ඡාවලින් පසු IMF කාර්ය මණ්ඩලය ප්‍රකාශ කළේ ශ්‍රී ලංකා ආර්ථිකය අඛණ්ඩ කම්පන හමුවේ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව පෙන්වා ඇති නමුත් අවදානම් තවමත් පහළ පැත්තට නැඹුරු වී ඇති බවයි.මධ්‍යකාලීන ආදායම් උපායමාර්ගයක්, බලශක්ති පිරිවැය ආවරණය වන මිලකරණය සහ ප්‍රාග්ධන ආයෝජන ක්‍රියාත්මක කිරීම තවමත් ප්‍රධාන ප්‍රමුඛතා බව IMF සඳහන් කළේය.එමෙන්ම 2026 සඳහා අවම සමාජ වියදම් සීමාව රුපියල් බිලියන 238ක් හෙවත් GDPයෙන් 0.7%ක් ලෙස පවත්වා ගැනීමට බලධාරීන් කැපවී ඇති බව IMF ලේඛන පෙන්වා දෙයි.
Amnesty එදා ඇසූ ප්‍රශ්නය අදත් වැදගත්
2022 Amnesty වාර්තාවේ මූලික තර්කය වූයේ ආර්ථික අර්බුදයකින් ගොඩ ඒම යනු විදේශ සංචිත, GDP, ණය හෝ රාජ්‍ය ආදායම පමණක් යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම නොවන බවයි.සෞඛ්‍යය, ආහාර සහ සමාජ ආරක්ෂණය සඳහා ජනතාවට ඇති අයිතිවාසිකම් ද ආරක්ෂා විය යුතුය.
වසර හතරකට පසු එම ප්‍රශ්නය වෙනත් ආකාරයකින් නැවත මතුව තිබේ.2022දී රටේ ප්‍රශ්නය වූයේ “ඉන්ධන තියෙනවාද? ඖෂධ තියෙනවාද? කෑම තියෙනවාද?” යන්නයි.2026දී ප්‍රශ්නය වඩා වෙනස්ය.
“ඒවා තිබුණත් ජනතාවට ඒවා මිලදී ගැනීමට තරම් ආදායමක් තිබෙනවාද?”
සංඛ්‍යා යථා තත්ත්වයට, ජීවිත?
2022 ශ්‍රී ලංකාව සහ 2026 ශ්‍රී ලංකාව එකම තැනක නැත.ඉන්ධන පෝලිම් අතුරුදන් වී ඇත. ආර්ථිකය නැවත වර්ධනය වෙමින් තිබේ. රාජ්‍ය මූල්‍ය තත්ත්වය ශක්තිමත් වී තිබේ. ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ද සැලකිය යුතු ලෙස ඉදිරියට ගොස් ඇත.
එය ප්‍රතික්ෂේප කළ නොහැකි ප්‍රගතියකි.එහෙත් ඒ සමඟම ලෝක බැංකුවේ 2026 වාර්තාවෙන් එන පණිවිඩයත් නොසලකා හැරිය නොහැකිය:
ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රකෘතිය තවමත් අසම්පූර්ණය — එමෙන්ම අසමානය.
2022දී “අපි සම්පූර්ණ බිඳවැටීමකට ආසන්නයි” යනුවෙන් ලෝකයට වාර්තා වූ ශ්‍රී ලංකාව 2026දී බිඳවැටීමෙන් ඉවතට පැමිණ තිබේ.නමුත් දැන් රට ඉදිරියේ ඇති විශාලතම අභියෝගය “ආර්ථිකය බේරාගැනීම” සිට “ජනතාවගේ ජීවිත සැබෑ ලෙස යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම” දක්වා මාරු වී තිබේ.GDP ප්‍රකෘතිමත් වීම එහි ආරම්භය විය හැකිය.
නමුත් ජනතාවගේ පසුම්බිය, වැටුප, ආහාර වේල සහ ජීවන තත්ත්වය ප්‍රකෘතිමත් නොවන්නේ නම්, අර්බුදය අවසන් වූ බව සංඛ්‍යාවලින් පමණක් ප්‍රකාශ කිරීම අපහසුය.
