ආර්ථිකය ගොඩගියත් ජනතාව තවමත් අර්බුදයේ! ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික ප්‍රකෘතිය පිටුපස සැඟවුණු ජීවන අරගලය ගැන ජාත්‍යන්තර අවධානය!

මෙම ජාත්‍යන්තර අවධානය ශ්‍රී ලංකාවේ සමස්ත ආර්ථික අර්බුදය නැවත විමසා බැලීමට අවස්ථාවක් සපයයි. විදේශ විනිමය අර්බුදය, ණය ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණය, IMF ප්‍රතිසංස්කරණ, බදු බර, දුප්පත්කම, ආදායම් අසමානතාව, රැකියා, බලශක්ති පිරිවැය සහ රටේ අනාගත ආර්ථික අවදානම් එකිනෙකින් වෙන්කර බැලිය නොහැකි ගැටලු බවට පත්ව ඇත.

විශේෂ ආර්ථික විමර්ශනය | 2026 ඔක්තෝබර් 23

රටේ ආර්ථිකය යළි ස්ථාවර වෙමින් පවතින බව රජය සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය ආයතන ප්‍රකාශ කළද, ශ්‍රී ලංකාවේ සාමාන්‍ය ජනතාව මුහුණදෙන ආර්ථික දුෂ්කරතා අවසන් වී තිබේද? 2022 වසරේ බංකොලොත්භාවයෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාව සැබවින්ම යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින් තිබේද, නැතිනම් ආර්ථික දර්ශකවල ප්‍රගතිය සහ ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය අතර බරපතළ පරතරයක් නිර්මාණය වී තිබේද?

ජාත්‍යන්තර Reuters පුවත් සේවය විසින් From Buenos Aires to Colombo, discontent simmers under the surface of rebounding economies යන මාතෘකාව යටතේ පළ කරන ලද වාර්තාව, ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු ආර්ථික අර්බුදවලින් යළි නැඟී සිටීමට උත්සාහ කරන රටවල ජනතාව මුහුණදෙන ගැටලු පිළිබඳ වැදගත් සංවාදයක් මතු කර තිබේ.

මෙම ජාත්‍යන්තර අවධානය ශ්‍රී ලංකාවේ සමස්ත ආර්ථික අර්බුදය නැවත විමසා බැලීමට අවස්ථාවක් සපයයි. විදේශ විනිමය අර්බුදය, ණය ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණය, IMF ප්‍රතිසංස්කරණ, බදු බර, දුප්පත්කම, ආදායම් අසමානතාව, රැකියා, බලශක්ති පිරිවැය සහ රටේ අනාගත ආර්ථික අවදානම් එකිනෙකින් වෙන්කර බැලිය නොහැකි ගැටලු බවට පත්ව ඇත.

2022 බංකොලොත්භාවයේ සිට 2026 ආර්ථික ප්‍රකෘතිය දක්වා

ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික අර්බුදය 2022 වසරේ හදිසියේ ඇති වූ සිදුවීමක් නොවේ. දශක ගණනාවක් පුරා එකතු වූ රාජ්‍ය මූල්‍ය දුර්වලතා, විදේශ ණය මත රඳා පැවතීම, අපනයන ආදායම් ප්‍රමාණවත් නොවීම, ආනයන මත පදනම් වූ පරිභෝජන රටාව සහ ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිවල අඛණ්ඩතාව නොමැතිවීම එහි මූලික පසුබිම විය.

2019 වසරේ සිදුකළ විශාල බදු කප්පාදුව රාජ්‍ය ආදායමට බලපෑ අතර, COVID-19 වසංගතය සංචාරක ආදායම සහ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම්වලට දැඩි බලපෑමක් ඇති කළේය. විදේශ ණය ප්‍රතිමූල්‍යකරණය සඳහා ජාත්‍යන්තර ප්‍රාග්ධන වෙළෙඳපොළ වෙත ප්‍රවේශය අහිමි වීමත් සමඟ විදේශ සංචිත වේගයෙන් පහළ ගියේය.

2022 අප්‍රේල් මාසයේදී ශ්‍රී ලංකාව විදේශ ණය ගෙවීම් තාවකාලිකව අත්හිටුවන බව ප්‍රකාශ කළේය. ඉන්ධන පෝලිම්, විදුලි කප්පාදු, ඖෂධ හිඟය, ආහාර මිල ඉහළ යාම සහ රුපියලේ දැඩි අවප්‍රමාණය එම අර්බුදයේ සෘජු ප්‍රතිඵල විය.

ඉන් අනතුරුව IMF වැඩසටහන, ණය ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණය සහ මූල්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණ හරහා ආර්ථිකය යළි ස්ථාවර කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භ විය.

එහෙත් රටක් ණය ගෙවීම් අර්බුදයෙන් මිදීම සහ එරට ජනතාව ආර්ථික අර්බුදයෙන් මිදීම යනු එකිනෙකට වෙනස් ක්‍රියාවලි දෙකකි. ශ්‍රී ලංකාවේ වර්තමාන තත්ත්වය විග්‍රහ කිරීමේදී මෙම වෙනස අතිශයින් වැදගත්ය.

ආර්ථික ප්‍රකෘතියේ සැබෑ තත්ත්වය: සංඛ්‍යාලේඛන කියන්නේ කුමක්ද?

2026 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධයෙන් IMF නිකුත් කළ වාර්තාව අනුව ආර්ථිකය තුළ සැලකිය යුතු ස්ථාවරත්වයක් ඇති වී තිබේ.

මූලාශ්‍රය: IMF, 2026 ඔක්තෝබර් 4 නිවේදනය.

මෙම දත්ත ආර්ථිකය 2022 පැවති අතිශය අස්ථාවර තත්ත්වයෙන් සැලකිය යුතු දුරක් පැමිණ ඇති බව පෙන්වයි.විදේශ සංචිත ඉහළ යාම, බැංකු පද්ධතියේ ස්ථාවරත්වය, ණය ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණයේ ප්‍රගතිය සහ ආර්ථික වර්ධනය නැවත ආරම්භ වීම යහපත් සංඥා වේ.

එහෙත් එම ප්‍රගතිය මැනීමේදී තවත් ප්‍රශ්නයක් මතු වේ. 2022දී ආදායම අහිමි වූ, ණය බරට හසු වූ, පෝෂණ වියදම් කපා දැමූ සහ තම ඉතිරිකිරීම් අවසන් කළ පවුල්වලට මෙම වර්ධනයෙන් ලැබී ඇති ප්‍රතිලාභ කොපමණද?

උද්ධමනය පාලනය වීම සහ ජීවන වියදම පහළ යාම අතර වෙනස

ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකය පිළිබඳ සාකච්ඡාවලදී නිතර මඟහැරෙන කරුණක් වන්නේ උද්ධමන අනුපාතය පහළ යාමෙන් භාණ්ඩ මිල ගණන් අනිවාර්යයෙන්ම පහළ නොයන බවයි.

උදාහරණයක් ලෙස, 2021දී රුපියල් 10,000කට මිලදී ගත හැකි වූ භාණ්ඩ එකතුවක් පසුකාලීන මිල ඉහළ යාම හේතුවෙන් රුපියල් 18,000ක් වූයේ නම්, උද්ධමනය සියයට 8ක් දක්වා අඩු වීමෙන් එම භාණ්ඩ එකතුව නැවත රුපියල් 10,000ක් වන්නේ නැත.

එයින් අදහස් වන්නේ මිල ඉහළ යන වේගය අඩුවීම පමණි.

නිදර්ශනයක්: රු. 10,000ක භාණ්ඩ එකතුවක මිල වෙනස් වීම

රු. 0රු. 5,500රු. 11,000රු. 16,500රු. 22,000මුල් මිලමිල ඉහළ ගිය පසුතවත් 8%ක වැඩිවීම

මෙය සංකල්පය පැහැදිලි කිරීමට යොදාගත් උපකල්පිත උදාහරණයකි; සැබෑ මිල දර්ශකයක් නොවේ.

එම නිසා ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති සාර්ථකදැයි තීරණය කිරීම සඳහා උද්ධමන අනුපාතය පමණක් නොව, වැටුප්වල සැබෑ මිලදී ගැනීමේ හැකියාව, ආහාර සඳහා වැයවන ආදායම් ප්‍රතිශතය සහ පවුල්වල ණය බර ද සලකා බැලිය යුතුය.2026 සැප්තැම්බර් වනවිට උද්ධමනය සියයට 8ක් වූ බව IMF තහවුරු කර තිබීම, ජීවන වියදම් පීඩනය තවදුරටත් වැදගත් ආර්ථික ගැටලුවක් බව පෙන්වයි.

දුප්පත්කම: ආර්ථික ප්‍රකෘතියේ අසම්පූර්ණ පැත්ත

Reuters විසින් ඔක්තෝබර් 23 වැනිදා පළ කළ වාර්තාවේ ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධයෙන් ඉදිරිපත් කරන වැදගත් නිරීක්ෂණයක් වන්නේ ආර්ථික අර්බුදය සහ ණය පැහැරහැරීමේ තත්ත්වය පහව යමින් පැවතියද දුප්පත්කම අර්බුදයට පෙර මට්ටමට වඩා ඉහළින් පවතින බවයි.

මෙය ආර්ථික ප්‍රකෘතියේ ප්‍රතිලාභ ජනතාව අතර බෙදී යන ආකාරය පිළිබඳ බරපතළ ප්‍රශ්නයක් මතු කරයි.දුප්පත්කම යනු ආදායම අඩුවීම පමණක් නොවේ. එය දරුවන්ගේ අධ්‍යාපනය, පෝෂණය, සෞඛ්‍ය සේවා ලබාගැනීම, ප්‍රවාහන පහසුකම් සහ අනාගත ආර්ථික අවස්ථා කෙරෙහි ද බලපායි.

ආර්ථික අර්බුදයකදී පවුලක් තම ඉතිරිකිරීම් වැය කර, වත්කම් විකුණා, ණය ලබාගෙන ජීවත් වූයේ නම්, ආදායම යළි වර්ධනය වීමෙන් පමණක් එම පවුලේ ආර්ථික ආරක්ෂාව ක්ෂණිකව යථා තත්ත්වයට පත්වන්නේ නැත.මේ නිසා ශ්‍රී ලංකාවේ දුප්පත්කම අඩු කිරීම සඳහා සහනාධාර ලබාදීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. නිෂ්පාදන ආදායම්, රැකියා අවස්ථා, ග්‍රාමීය ආර්ථිකය සහ අඩු ආදායම්ලාභීන්ගේ වත්කම් ගොඩනැඟීම එකවර සිදු විය යුතුය.

කොළඹ ආහාර වෙළෙන්දියකගේ කතාව: Reuters අනාවරණයේ මානුෂීය පැත්ත

Reuters වාර්තාවේ ශ්‍රී ලංකාව පිළිබඳ කොටසට ඇතුළත් වන්නේ කොළඹ ආහාර අලෙවි කරන සිරිමෝදර වඩාරම්ගේ ශ්‍රියාකාන්තිගේ අත්දැකීමයි.ඇය දිනපතා අලුයම පහට පෙර අවදි වී කැඳ සහ දිවා ආහාර පාර්සල් සකස් කරයි. අමුද්‍රව්‍ය සහ අනෙකුත් වියදම් ඉහළ ගියද පාරිභෝගිකයන්ට දැරිය හැකි මිලකට ආහාර ලබාදීමට ඇය උත්සාහ කරයි.

ඇගේ ආහාර පාර්සලයක මිල ඇමෙරිකානු ඩොලර් දෙකකට ආසන්න මට්ටමක තබාගැනීමට උත්සාහ කරන අතර, තම පුතාගේ පාසල් වියදම් සහ දියණියගේ නර්තන පන්ති සඳහා මුදල් සොයාගැනීම ද ඇයට අභියෝගයක් වී තිබේ.ශ්‍රියාකාන්තිගේ අත්දැකීම තුළින් මතුවන්නේ කුඩා ව්‍යාපාරිකයන්ට ඇති ද්විත්ව පීඩනයයි. නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළ යන විට මිල වැඩි කළහොත් පාරිභෝගිකයන් අහිමි විය හැකිය. මිල නොවැඩි කළහොත් තම ලාභය අඩු වේ.

ආර්ථිකය යළි ගොඩනැඟෙන බවට ජාත්‍යන්තර වශයෙන් ප්‍රකාශ නිකුත් වුවද, ශ්‍රියාකාන්ති වැනි පුද්ගලයන්ගේ දෛනික ජීවිතයේ වෙනස සීමිත බව Reuters වාර්තාවෙන් ඉස්මතු කරයි.

IMF වැඩසටහන: ආර්ථිකයට අවශ්‍ය ප්‍රතිකාරයක්ද, ජනතාවට අමතර බරක්ද?

2023 මාර්තු 20 වැනිදා ශ්‍රී ලංකාව සඳහා අනුමත වූ IMF විස්තීර්ණ ණය පහසුකම ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 3කට ආසන්නය.එම වැඩසටහනේ මූලික අරමුණු වූයේ රාජ්‍ය මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය ඇති කිරීම, ණය තිරසරභාවය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම, විදේශ සංචිත ගොඩනැඟීම සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කිරීමයි.

මෙහිදී වැදගත් ආර්ථික ප්‍රතිලාභ කිහිපයක් ලැබී තිබේ. විදේශ විනිමය අර්බුදය පාලනය වීම, ණය ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණයේ ප්‍රගතිය සහ ආයෝජක විශ්වාසය නැවත ඇති කිරීමට අවශ්‍ය පදනමක් ගොඩනැඟීම ඒ අතර වේ.එහෙත් වැඩසටහනේ සමාජ පිරිවැය පිළිබඳ විවේචන ද පවතී.

බදු ආදායම වැඩිකිරීම, විදුලි හා ඉන්ධන සඳහා පිරිවැය ආවරණය වන මිල ක්‍රමවේද, රාජ්‍ය වියදම් පාලනය සහ රාජ්‍ය ව්‍යවසාය ප්‍රතිසංස්කරණ ජනතාවගේ වියදම් සහ ආදායම් කෙරෙහි විවිධ ආකාරයෙන් බලපායි.

මෙහිදී ආර්ථික විශේෂඥයන් අතර මත දෙකක් දැකිය හැකිය.

එක් පාර්ශ්වයක් පෙන්වා දෙන්නේ අර්බුදය නැවත ඇති නොවීමට රාජ්‍ය ආදායම වැඩිකිරීම සහ මූල්‍ය විනය පවත්වා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය බවයි. අනෙක් පාර්ශ්වය අවධාරණය කරන්නේ අඩු ආදායම්ලාභී ජනතාවට ප්‍රමාණවත් ආරක්ෂාවක් නොමැතිව ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් අසමානතාව සහ දුප්පත්කම තවදුරටත් උග්‍ර විය හැකි බවයි.

IMF ද සිය නවතම නිවේදනයේදී අවදානමට ලක්වූ ජනතාවට ඉලක්කගත මුදල් ආධාර ලබාදීම සහ සමාජ ආරක්ෂණ වැඩසටහන් ශක්තිමත් කිරීම අවශ්‍ය බව පිළිගෙන තිබේ.

2027 අයවැය: ආර්ථික ප්‍රකෘතියේ මීළඟ තීරණාත්මක පරීක්ෂණය

2026 ඔක්තෝබර් 4 වැනිදා IMF විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ හත්වැනි සමාලෝචනය සම්බන්ධයෙන් කාර්ය මණ්ඩල මට්ටමේ එකඟතාවක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.ඒ අනුව තවත් ඩොලර් මිලියන 345ක් පමණ ලබාගැනීමට හැකි වුවද, එය ස්වයංක්‍රීයව සිදුවන මුදල් නිදහස් කිරීමක් නොවේ.එම මුදල ලබාගැනීම සඳහා 2027 අයවැය IMF වැඩසටහනේ පරාමිතීන්ට අනුකූලව පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ මූල්‍ය සහතික සම්බන්ධ සමාලෝචනය සම්පූර්ණ කිරීම ඇතුළු කොන්දේසි සපුරාලිය යුතුය.

මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති තීරණය කිරීමේදී ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ ද IMF වැඩසටහන වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරන බවයි.

මෙහිදී 2027 අයවැය සම්බන්ධයෙන් විමසා බැලිය යුතු ප්‍රශ්න කිහිපයක් තිබේ.

• රාජ්‍ය ආදායම වැඩිකිරීමේ බර විවිධ ආදායම් කාණ්ඩ අතර සාධාරණව බෙදී යන්නේද?
• අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍යය සහ සමාජ ආරක්ෂණය සඳහා ප්‍රමාණවත් ප්‍රතිපාදන වෙන් කරන්නේද?
• රාජ්‍ය ආයෝජන මගින් නව රැකියා සහ අපනයන ආදායම් නිර්මාණය වන්නේද?
• අඩු ආදායම්ලාභීන්ගේ ජීවන වියදම් පීඩනය අඩු කිරීමට ප්‍රායෝගික ක්‍රියාමාර්ග තිබේද?

ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණවල සාර්ථකත්වය මැනීමේදී මෙම ප්‍රශ්නවලට ලැබෙන පිළිතුරු තීරණාත්මක වේ.

විදේශ විනිමය සහ ණය: අර්බුදය නැවත ඇතිවීමේ අවදානම

ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික අර්බුදයේ තවත් ප්‍රධාන පැත්තක් වන්නේ රටට අවශ්‍ය විදේශ විනිමය උපයාගැනීමේ ව්‍යුහාත්මක දුර්වලතාවයි.ශ්‍රී ලංකාව ඉන්ධන, ඖෂධ, යන්ත්‍රෝපකරණ, අමුද්‍රව්‍ය සහ විවිධ පාරිභෝගික භාණ්ඩ ආනයනය සඳහා විශාල විදේශ විනිමය ප්‍රමාණයක් වැය කරයි.

අපනයන ආදායම, සංචාරක ආදායම, විදේශ රැකියා ප්‍රේෂණ සහ විදේශ ආයෝජන මෙම අවශ්‍යතා සපුරාලීමට උපකාරී වේ.

එහෙත් විදේශ විනිමය ලැබීම් සහ ගෙවීම් අතර තිරසර සමතුලිතතාවක් නොමැති නම්, අනාගතයේදී විදේශ ණය සේවාකරණය ඉහළ යන විට නැවත පීඩනයක් ඇති විය හැකිය.2026 අගෝස්තු අවසානයේ නිල විදේශ සංචිත ඩොලර් බිලියන 6.9ක් දක්වා ඉහළ ගොස් තිබීම වැදගත් ප්‍රගතියකි. එහෙත් එම සංචිත ප්‍රමාණය පමණක් රටේ සියලු විදේශ මූල්‍ය අවදානම් අවසන් වී ඇති බවට සාක්ෂියක් නොවේ.

විශේෂයෙන් ණය ගෙවීම් කාලසටහන, ආනයන අවශ්‍යතා, විදේශ ආයෝජන ගලාඒම සහ ගෝලීය බලශක්ති මිල ගණන් සමස්ත විදේශ අංශයේ තිරසරභාවයට බලපායි.

ඉන්ධන සහ විදුලි පිරිවැය: සමස්ත ආර්ථිකයට පැතිරෙන බලපෑම

ශ්‍රී ලංකාව ආනයනික ඉන්ධන මත දැඩි ලෙස රඳා පවතින රටකි.ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම ප්‍රවාහනයට පමණක් සීමා නොවේ. එය කෘෂිකර්මාන්තය, ධීවර කර්මාන්තය, ආහාර බෙදාහැරීම, කර්මාන්ත නිෂ්පාදනය සහ සේවා අංශයේ පිරිවැය ද ඉහළ නංවයි.

මෙහි ප්‍රතිඵලය වන්නේ බලශක්ති මිල ඉහළ යාමෙන් ආර්ථිකයේ බොහෝ ක්ෂේත්‍රවල මිල ගණන් කෙරෙහි බලපෑම් ඇති වීමයි.2026 සැප්තැම්බර් IMF නිවේදනයේදී මැදපෙරදිග යුද්ධයේ කාලසීමාව සහ තීව්‍රතාව ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකයට ඇති ප්‍රධාන අවදානමක් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.

IMF නිර්දේශ කරන්නේ ඉන්ධන මිල ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළ මිල අනුව ගැළපීමත්, විදුලි හා බලශක්ති මිල තුළ පිරිවැය ආවරණය කිරීමත්, ඒ සමඟ අවදානමට ලක්වූ ජනතාව ආරක්ෂා කිරීමත්ය.මෙහි ඇති ප්‍රතිපත්තිමය අභියෝගය වන්නේ රාජ්‍ය මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය රැකගන්නා අතර නිෂ්පාදන පිරිවැය සහ ජනතාවගේ ජීවන වියදම පාලනය කරන්නේ කෙසේද යන්නයි.

දිගුකාලීන විසඳුම් සඳහා පුනර්ජනනීය බලශක්ති ආයෝජන, විදුලි පද්ධතියේ කාර්යක්ෂමතාව, විනිවිදභාවයෙන් යුතු ඉන්ධන මිලදී ගැනීම් සහ බලශක්ති ආනයන අවදානම අඩු කිරීම වැදගත් වේ.

රැකියා, වැටුප් සහ තරුණ පරපුරේ අනාගතය

රටක දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය වර්ධනය වුවද, එම වර්ධනය ප්‍රමාණවත් රැකියා අවස්ථා නිර්මාණය නොකරන්නේ නම් එහි ප්‍රතිලාභ සමාජය පුරා සමානව පැතිරෙන්නේ නැත.ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික අර්බුදය හමුවේ වැටුප්වල සැබෑ වටිනාකම, කුඩා ව්‍යාපාරවල ලාභදායීතාව සහ තරුණයන්ගේ ආර්ථික අපේක්ෂා දැඩි පීඩනයකට ලක්විය.

මෙම ගැටලු විසඳීම සඳහා රැකියා සංඛ්‍යාව වැඩිකිරීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඵලදායීතාව ඉහළ රැකියා, වෘත්තීය පුහුණුව, තාක්ෂණික දැනුම සහ තරගකාරී වැටුප් ලබාදිය හැකි කර්මාන්ත වර්ධනය කිරීම අවශ්‍ය වේ.

Reuters වාර්තාව ද ලෝක බැංකුවේ ඇස්තමේන්තුවක් උපුටා දක්වමින් ඉදිරි දශකය තුළ සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල බිලියන 1.2ක පිරිසක් වැඩකරන වයසට පැමිණීමට නියමිත බව පෙන්වා දෙයි. එම පිරිසට ප්‍රමාණවත් රැකියා නිර්මාණය කිරීම ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණවල ප්‍රධාන අභියෝගයකි.

ශ්‍රී ලංකාවට ද මෙය වැදගත්ය. නව ආයෝජන පැමිණීම පමණක් නොව, ඒවා රට තුළ කොපමණ රැකියා, තාක්ෂණික හැකියාවන් සහ අපනයන ආදායම් නිර්මාණය කරන්නේද යන්න සලකා බැලිය යුතුය.

රාජ්‍ය ආදායම, බදු සහ ආදායම් අසමානතාව

ශ්‍රී ලංකාවේ අර්බුදයට පෙර පැවති රාජ්‍ය මූල්‍ය දුර්වලතාවලින් එකක් වූයේ ප්‍රමාණවත් බදු ආදායමක් නොමැතිවීමයි.රාජ්‍ය සේවා, සෞඛ්‍යය, අධ්‍යාපනය, යටිතල පහසුකම් සහ ණය සේවාකරණය සඳහා ස්ථාවර රාජ්‍ය ආදායමක් අත්‍යවශ්‍ය වේ.

එහෙත් බදු ආදායම වැඩිකිරීමේදී බදු ක්‍රමයේ සාධාරණත්වය ද වැදගත්ය.ආහාර නොවන අත්‍යවශ්‍ය භාණ්ඩ සහ සේවා මත පනවන වක්‍ර බදු අඩු ආදායම්ලාභී පවුල්වලට සාපේක්ෂව වැඩි බරක් විය හැකිය. එයට හේතුව එවැනි පවුල් තම ආදායමෙන් වැඩි කොටසක් දෛනික පරිභෝජනය සඳහා වැය කිරීමයි.

ඒ අතර සෘජු බදු, වත්කම් හා ආදායම් පදනම් කරගත් බදු, බදු පැහැරහැරීම් වැළැක්වීම සහ බදු පරිපාලනය නවීකරණය කිරීම මගින් ආදායම් රැස් කිරීමේ සාධාරණත්වය වැඩිදියුණු කළ හැකිය.IMF විසින් ද 2026 සැප්තැම්බර් නිවේදනයේදී බදු පදනම පුළුල් කිරීම, බදු සහන තාර්කික කිරීම සහ බදු පද්ධතියේ කාර්යක්ෂමතාව හා සාධාරණත්වය ඉහළ නැංවීම අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී තිබේ.

ආර්ථික අර්බුදයට දේශපාලන වගවීම සහ දූෂණය සම්බන්ධ වන්නේ කෙසේද?

ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික අර්බුදය විග්‍රහ කිරීමේදී දේශපාලන තීරණ සහ ආයතනික වගවීම නොසලකා හැරිය නොහැකිය.2019 බදු කප්පාදුව, විදේශ ණය කළමනාකරණය, විනිමය අනුපාත ප්‍රතිපත්ති සහ අර්බුදය උත්සන්න වෙමින් තිබියදී ගනු ලැබූ තීරණ සම්බන්ධයෙන් දේශපාලන සහ නීතිමය වශයෙන් විවාද පැවතිණි.

2023 නොවැම්බර් මාසයේදී ශ්‍රී ලංකා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් හිටපු ජනාධිපතිවරුන් ඇතුළු හිටපු ඉහළ රාජ්‍ය නිලධාරීන් පිරිසක් ආර්ථික අර්බුදය සම්බන්ධයෙන් මහජන විශ්වාසය කඩ කර ඇති බවට තීරණය කළේය. එම තීන්දුව ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති තීරණ සම්බන්ධයෙන් රාජ්‍ය නිලධාරීන්ගේ වගවීමේ වැදගත්කම ඉස්මතු කළේය.වත්මන් ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී ද රාජ්‍ය ප්‍රසම්පාදන, බදු සහන, රාජ්‍ය ව්‍යවසාය කළමනාකරණය සහ ආයෝජන ගිවිසුම් සම්බන්ධයෙන් විනිවිදභාවය අවශ්‍ය වේ.

IMF විසින් නවතම සමාලෝචනයේදී ද දූෂණ විරෝධී නීතිමය රාමුවේ අඛණ්ඩතාව ආරක්ෂා කළ යුතු බව අවධාරණය කර තිබේ.ආර්ථික ස්ථාවරත්වය දිගුකාලීනව පවත්වා ගැනීමට රාජ්‍ය මූල්‍ය විනය මෙන්ම රාජ්‍ය ආයතන කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය ද වැදගත් වේ.

ජාත්‍යන්තර අත්දැකීම: ශ්‍රී ලංකාව තනිවම මුහුණදෙන ගැටලුවක් නොවේ

Reuters වාර්තාව ශ්‍රී ලංකාවේ අත්දැකීම ආර්ජන්ටිනාව, මොරොක්කෝව, නයිජීරියාව, ඊජිප්තුව සහ උස්බෙකිස්තානය වැනි රටවල ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සමඟ සසඳයි.එම රටවල ආර්ථික ස්ථාවරත්වය වැඩිදියුණු වුවද ජනතාවට ප්‍රතිලාභ ලැබීමේ වේගය සහ ආකාරය සම්බන්ධයෙන් ගැටලු පවතින බව වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.

විශේෂයෙන් මොරොක්කෝවේ ආයෝජන වර්ධනය සහ තරුණයන්ගේ රැකියා අපේක්ෂා අතර පරතරයත්, ආර්ජන්ටිනාවේ උද්ධමනය පාලනය කිරීම සහ පවුල්වල වියදම් පීඩනය අතර පරස්පරතාවත් එහිදී විමසා බලයි.මෙයින් ශ්‍රී ලංකාවට ලැබෙන පාඩම වන්නේ මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය ආර්ථික සංවර්ධනයේ අත්‍යවශ්‍ය පදනමක් වුවද, එය තනිවම ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය ඉහළ නැංවීමට ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි.

ඉදිරි වසරවල ශ්‍රී ලංකාව මුහුණදෙන ප්‍රධාන ආර්ථික අවදානම්

ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික ප්‍රකෘතිය තිරසර කරගැනීමට නම් අභ්‍යන්තර සහ බාහිර අවදානම් කිහිපයක් කළමනාකරණය කළ යුතුය.

අවදානම	ඇතිවිය හැකි බලපෑම
මැදපෙරදිග ගැටුම් සහ ඉන්ධන මිල	ආනයන වියදම් සහ දේශීය උද්ධමනය ඉහළ යාම
විදේශ ණය සේවාකරණය	විදේශ විනිමය සහ රාජ්‍ය මූල්‍ය මත පීඩනය
ගෝලීය වෙළෙඳ ප්‍රතිපත්ති වෙනස්වීම්	අපනයන සහ ආයෝජන අවස්ථා කෙරෙහි බලපෑම
දේශගුණික හා කාලගුණික ආපදා	කෘෂිකර්මාන්තයට, ආහාර මිලට සහ යටිතල පහසුකම්වලට හානි
ආදායම් අසමානතාව	ආර්ථික ප්‍රතිලාභ අසමානව බෙදී යාම
අඩු ඵලදායී ආයෝජන	රැකියා සහ අපනයන ආදායම් වර්ධනය සීමා වීම

IMF ද මැදපෙරදිග යුද්ධය, ගෝලීය වෙළෙඳ ප්‍රතිපත්ති සහ එල් නිනෝ කාලගුණික තත්ත්වය ශ්‍රී ලංකාවට ඇති ප්‍රධාන අවදානම් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.

ශ්‍රී ලංකාවට අවශ්‍ය වන්නේ කුමන ආකාරයේ ආර්ථික ප්‍රකෘතියක්ද?

ශ්‍රී ලංකාවේ අනාගත ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ විවාදය IMF වැඩසටහන පවත්වාගෙන යනවාද නැද්ද යන ප්‍රශ්නයට පමණක් සීමා නොවිය යුතුය.එයට වඩා වැදගත් වන්නේ ලබාගෙන ඇති මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය ජනතාවගේ ආදායම් සහ ජීවන තත්ත්වය ඉහළ නැංවීමට යොදාගන්නේ කෙසේද යන්නයි.

ඒ සඳහා ප්‍රතිපත්තිමය අවධානය යොමු කළ හැකි ක්ෂේත්‍ර වන්නේ අපනයන විවිධාංගීකරණය, කෘෂිකාර්මික ඵලදායීතාව, කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාර සඳහා මූල්‍ය ප්‍රවේශය, වෘත්තීය අධ්‍යාපනය, දේශීය බලශක්ති නිෂ්පාදනය සහ ඉලක්කගත සමාජ ආරක්ෂණයයි.විශේෂයෙන් ආර්ථික වර්ධනයේ ප්‍රතිලාභ මැනීම සඳහා GDP අගයට අමතරව පවුල්වල සැබෑ ආදායම, දුප්පත්කම, ළමා පෝෂණය, රැකියා ගුණාත්මකභාවය සහ ප්‍රාදේශීය ආදායම් අසමානතාව වැනි දර්ශක නිරන්තරයෙන් විමසා බැලීම වැදගත් වේ.

නිගමනය: රටේ ආර්ථිකය ගොඩනැඟීම සහ ජනතාවගේ ජීවිත ගොඩනැඟීම

2022 ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාව සැලකිය යුතු මූල්‍ය ස්ථාවරත්වයක් ලබාගෙන ඇති බව නිල සංඛ්‍යාලේඛන පෙන්වා දෙයි. විදේශ සංචිත වර්ධනය, ණය ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණය සහ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් යළි වර්ධනය වීම නොසලකා හැරිය නොහැකි ප්‍රගතියකි.

එහෙත් එම ප්‍රගතියේ ප්‍රතිලාභ සෑම පවුලකටම එකම ආකාරයෙන් ලැබී නැත. දුප්පත්කම, ජීවන වියදම් පීඩනය සහ ආදායම් අසමානතාව තවදුරටත් විසඳිය යුතු අභියෝග වේ.Reuters වාර්තාවෙන් ඉස්මතු කරන ශ්‍රියාකාන්තිගේ ජීවන අත්දැකීම මෙම පරතරය පැහැදිලි කරයි. ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය ආයතන ආර්ථික ප්‍රගතිය ගැන කතා කරන අතර, කුඩා ආහාර වෙළෙන්දියක් තම දරුවන්ගේ අධ්‍යාපන වියදම් සහ දෛනික ජීවන වියදම් පියවා ගැනීමට තවමත් අරගල කරමින් සිටී.

ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික ප්‍රකෘතියේ මීළඟ අදියරේ සාර්ථකත්වය තීරණය වන්නේ විදේශ සංචිත හෝ GDP වර්ධනයෙන් පමණක් නොව, එම ප්‍රගතිය සාමාන්‍ය ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වයට කොපමණ දුරට පරිවර්තනය වන්නේද යන්න මතය.

රටේ ආර්ථිකය ස්ථාවර කිරීම අත්‍යවශ්‍යය. එහෙත් එම ස්ථාවරත්වය ජනතාවගේ ආර්ථික ආරක්ෂාව බවට පරිවර්තනය කිරීම තවමත් ඉතිරිව ඇති ප්‍රධාන අභියෝගයයි.

ප්‍රධාන මූලාශ්‍ර

• Reuters – From Buenos Aires to Colombo, discontent simmers under the surface of rebounding economies — 2026 ඔක්තෝබර් 23.
• IMF – Sri Lanka Seventh Review Staff-Level Agreement — 2026 ඔක්තෝබර් 4.
• IMF – Sri Lanka Economic Assessment — 2026 සැප්තැම්බර් 23.