රටම අඳුරේ වැටුණේ කොත්මලේ දෝෂයකින්ද? නොරොච්චෝලේ ජනන ඒකක තුනම බිඳවැටුණාද? විදුලි පද්ධතියේ සැඟවුණු අර්බුදය ගැන බරපතළ ප්‍රශ්න!
'AKD ආණ්ඩුව'
සම්පූර්ණ කාලයම හිටියොත්
රටම අඳුරේ වැටුණේ කොත්මලේ දෝෂයෙන් පමණක්ද? නොරොච්චෝලේ ඒකක තුන ගැන ප්‍රශ්න රැසක්! බාල ගල්අඟුරු චෝදනාවත් විමර්ශනයට ගත යුතුයි!
එක් බලාගාරයක ඇතිවූ දෝෂයක් සමස්ත ජාතික විදුලි පද්ධතියම අඩපණ කළේ කෙසේද? නොරොච්චෝලේ යථා තත්ත්වයට පත්වීමට දින තුනක් ගතවන බවට තොරතුරු! පෞද්ගලික බලාගාරවලින් හදිසි විදුලි මිලදී ගැනීම් සිදුවේද?
නොරොච්චෝල විදුලි බලාගාරයේ විදුලි ජනන යන්ත්‍ර 3ම අක්‍රීය වී ඇතැයි වාර්තා වේ.
2026 ඔක්තෝබර් 17 | විශේෂ විමර්ශනාත්මක වාර්තාව
ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික විදුලි පද්ධතිය හදිසියේ බිඳවැටීමත් සමඟ රටේ බලශක්ති ආරක්ෂාව, විදුලි පද්ධතියේ තාක්ෂණික විශ්වසනීයත්වය සහ අර්බුදයකදී ක්‍රියාත්මක විය යුතු හදිසි ආරක්ෂණ සැලසුම් පිළිබඳ බරපතළ ප්‍රශ්න මතුව තිබේ.
මෙම සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් ලැබී ඇති තොරතුරු අනුව, මුලින්ම කොත්මලේ ජල විදුලි බලාගාරය ජාතික පද්ධතියෙන් විසන්ධි වී ඇති අතර ඉන් අනතුරුව නොරොච්චෝලේ ලක්විජය ගල්අඟුරු බලාගාරයේ ජනන ඒකක තුනම අක්‍රිය වී ඇති බවට වාර්තා වේ.
එහෙත් මෙහිදී විශේෂයෙන් අවධාරණය කළ යුත්තේ, මෙම සිදුවීම් අනුපිළිවෙළ සහ ඒවා අතර හේතුඵල සම්බන්ධතාව මෙතෙක් නිල තාක්ෂණික වාර්තාවකින් තහවුරු කර නොමැති බවයි.එම නිසා මෙය හුදෙක් විදුලිය විසන්ධි වීමක් පිළිබඳ පුවතක් නොව, ජාතික විදුලි පද්ධතියේ එක් ස්ථානයක ඇතිවන දෝෂයක් රටපුරා පැතිරීම වැළැක්වීමට තිබෙන ආරක්ෂණ යාන්ත්‍රණ කොතරම් ප්‍රමාණවත්ද යන්න පිළිබඳ විමර්ශනයක් විය යුතුය.
පළමු හෝඩුවාව: ඉහළ කොත්මලේ බලාගාරයේ දෝෂයක් ගැන ඇමතිවරයාගෙන් ප්‍රකාශයක්
අද (17) පස්වරු 1.04ට පළවූ Newswire වාර්තාව අනුව ජාතික පද්ධති ක්‍රියාකරු (National System Operator – NSO) විදුලි පද්ධතියේ අස්ථාවරත්වයක් හේතුවෙන් සමස්ත පද්ධතිය බිඳවැටී ඇති බව තහවුරු කර තිබේ.
මේ අතර බලශක්ති අමාත්‍ය අනුර කරුණාතිලක, ඉහළ කොත්මලේ ජල විදුලි බලාගාරයේ එක් ජනන ඒකකයක ඇතිවූ දෝෂයක් මෙම සිද්ධියට හේතුවන්නට ඇති බවට සැක කරන බව මාධ්‍ය වෙත ප්‍රකාශ කර තිබේ.
එය වැදගත් හෝඩුවාවකි. එහෙත් බලාගාරයක දෝෂයක් හටගැනීම සහ එම දෝෂය සමස්ත ජාතික පද්ධතිය බිඳවැටීමට හේතුවීම එකම කරුණක් නොවේ.එසේ නම්, කොත්මලේ ඇතිවූ බව කියන දෝෂය ජාතික විදුලි පද්ධතියේ අනෙකුත් බලාගාරවලට පැතිර ගියේ කෙසේද?
මෙයට පිළිතුරු ලබාගත හැක්කේ සිද්ධියට අදාළ තත්පරයෙන් තත්පරය සටහන් වූ පද්ධති මෙහෙයුම් දත්ත පරීක්ෂා කිරීමෙනි.
නොරොච්චෝලේ ජනන ඒකක තුනම අක්‍රිය වූ බවට තොරතුරු
විදුලි බිඳවැටීම සම්බන්ධයෙන් ඉදිරිපත් වී ඇති තවත් වැදගත් තොරතුරක් වන්නේ නොරොච්චෝලේ ලක්විජය ගල්අඟුරු බලාගාරයේ ජනන ඒකක තුනම ජාතික පද්ධතියෙන් විසන්ධි වී ඇති බවයි.එම ප්‍රකාශය තහවුරු වුවහොත් එය විමර්ශනයේ ප්‍රධාන කරුණක් වනු ඇත.
නොරොච්චෝලේ බලාගාරයේ ස්ථාපිත ජනන ධාරිතාව මෙගාවොට් 900කි. එක් ඒකකයක නාමික ධාරිතාව මෙගාවොට් 300කි. එබැවින් ඒකක තුනම අක්‍රිය වීම ජාතික විදුලි සැපයුමට දැඩි බලපෑමක් ඇති කළ හැකිය.කෙසේ වෙතත්, ජනන ඒකක තුනම විසන්ධි වූ බව හෝ ඒවායේ තාක්ෂණික තත්ත්වය පිළිබඳ නිශ්චිත තොරතුරු අද දින ප්‍රසිද්ධ කළ නිල වාර්තාවකින් තහවුරු කර ගැනීමට නොහැකි විය.
මෙහිදී තාක්ෂණිකව වෙනස් අවස්ථා දෙකක් හඳුනාගත යුතුය.
පළමුවැන්න, ජාතික පද්ධතියේ සංඛ්‍යාතය හෝ වෝල්ටීයතාව අස්ථාවර වීම නිසා බලාගාරයේ ආරක්ෂණ පද්ධති ක්‍රියාත්මක වී ඒකක විසන්ධි වීමයි.දෙවැන්න, බලාගාරයේම යාන්ත්‍රික හෝ විදුලි දෝෂයක් නිසා ජනන ඒකක නතර වීමයි.
මෙම අවස්ථා දෙකෙහි යළි ක්‍රියාත්මක කිරීමේ කාලය සහ වගකීම සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් විය හැකිය.එබැවින් නොරොච්චෝලේ අක්‍රිය වූයේ ජාතික පද්ධතියේ බිඳවැටීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙසද, නැතහොත් එයම බිඳවැටීමට දායක වූයේද යන්න හඳුනාගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
දින තුනක විදුලි අර්බුදයක් ඇතිවීමේ අවදානම
නොරොච්චෝලේ බලාගාරය සම්පූර්ණයෙන් යළි ක්‍රියාත්මක කිරීමට දින තුනක් පමණ ගතවිය හැකි බවට තොරතුරු ඉදිරිපත් වී තිබේ.මෙම කාලසීමාව මෙතෙක් නිල වශයෙන් තහවුරු කර නැත.
ගල්අඟුරු බලාගාරයක බොයිලේරු, ටර්බයින සහ අනෙකුත් පද්ධති යළි ආරම්භ කිරීමේදී ආරක්ෂිත උෂ්ණත්ව හා පීඩන මට්ටම් පවත්වාගැනීම අවශ්‍ය වේ. එබැවින් විදුලි පද්ධතිය යථා තත්ත්වයට පත් වූ සැණින් සියලු ගල්අඟුරු ජනන ඒකක පූර්ණ ධාරිතාවයෙන් ක්‍රියාත්මක කළ නොහැකි විය හැකිය.
පෞද්ගලික බලාගාරවලින් හදිසි විදුලිය මිලදී ගැනීමක්?
මෙම අර්බුදය හමුවේ පෞද්ගලික විදුලි ජනන සමාගම් ජාතික පද්ධතියට විදුලිය සැපයීමට සූදානමින් සිටින බවටද තොරතුරු ඉදිරිපත් වී තිබේ.පෞද්ගලික බලාගාරවලින් විදුලිය ලබාගැනීම අසාමාන්‍ය ක්‍රියාවක් නොවේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික විදුලි පද්ධතිය සාමාන්‍ය තත්ත්වයන් යටතේද ස්වාධීන විදුලි නිෂ්පාදකයන්ගේ සැපයුම භාවිත කරයි.
එහෙත් මෙහිදී මතුවන ප්‍රශ්නය වන්නේ හදිසි අවස්ථාවක් යටතේ අතිරේක විදුලිය මිලදී ගැනීමට සිදුවුවහොත් එහි පිරිවැය කවුරුන් විසින් දරන්නේද යන්නයි.විශේෂයෙන් සොයා බැලිය යුත්තේ සාමාන්‍ය ගිවිසුම් යටතේ ලබාගන්නා විදුලියට අමතරව හදිසි මිලදී ගැනීම් සිදුවන්නේද, එවැනි මිලදී ගැනීම්වල ඒකක මිල කොපමණද සහ එම පිරිවැය අවසානයේ විදුලි පාරිභෝගිකයන්ට පැවරෙන්නේද යන්නයි.
මෙම සිද්ධිය හේතුවෙන් නව හදිසි විදුලි මිලදී ගැනීමේ ගිවිසුම් අත්සන් කර ඇති බවට මෙතෙක් තහවුරු කළ සාක්ෂි නොමැත.
විදුලිබල ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණය සහ මෙහෙයුම් වගකීම
මෙම සිද්ධිය සිදුවන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ විදුලිබල ක්ෂේත්‍රයේ විශාල ආයතනික වෙනසක් සිදුවී ඇති පසුබිමකය.2026 මාර්තු 9 වැනිදා සිට ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලයේ කාර්යයන් නව රාජ්‍ය සමාගම් හයකට පවරා තිබේ. ඒ අතර ජාතික පද්ධති ක්‍රියාකරු, විදුලි ජනන සමාගම සහ සම්ප්‍රේෂණ ජාල සමාගමද වේ.
මෙම ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණ ක්‍රියාවලියේ මුල් අවධියේ මෙහෙයුම් හා පරිපාලන ගැටලු පැවති බව 2026 මාර්තු 15 වැනිදා Sunday Times පුවත්පත වාර්තා කර තිබුණි.එහෙත් එම ගැටලු අද සිදුවූ විදුලි බිඳවැටීමට හේතු වූ බවට සාක්ෂි නොමැත.මෙම පසුබිම තුළ විමර්ශනය කළ යුතු වැදගත් ප්‍රශ්නයක් තිබේ.
ජාතික පද්ධතියේ හදිසි බිඳවැටීමකදී ජනන, සම්ප්‍රේෂණ සහ පද්ධති පාලන ආයතන අතර සම්බන්ධීකරණය නිසි පරිදි සිදුවූයේද?අදාළ ආයතනවල වගකීම්, තීරණ ගැනීමේ බලතල සහ හදිසි මෙහෙයුම් ක්‍රියාපටිපාටි පරීක්ෂා කිරීමෙන් මෙම ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු ලබාගත හැකිය.
සූර්ය විදුලි පද්ධති විසන්ධි කරන්නැයි හදිසි ඉල්ලීමක්
ජාතික පද්ධති ක්‍රියාකරු වහල මත සවිකර ඇති සූර්ය විදුලි පද්ධති තාවකාලිකව විසන්ධි කරන ලෙස ඉල්ලා තිබේ.මෙය විශේෂ අවධානයට ලක්විය යුතු කරුණකි.විදුලි පද්ධතියක් සම්පූර්ණයෙන් බිඳවැටීමෙන් පසු යළි ආරම්භ කරන අවස්ථාවේ ජනනය සහ ඉල්ලුම අතර සමතුලිතතාව ඉතා ප්‍රවේශමෙන් පාලනය කළ යුතුය.
එවැනි අවස්ථාවක පාලනය කළ නොහැකි හෝ පුරෝකථනය කිරීමට අපහසු ජනන වෙනස්වීම් පද්ධතිය ස්ථාවර කිරීමට බාධාවක් විය හැකිය.එහෙත් සූර්ය විදුලි පද්ධති විසන්ධි කරන ලෙස ඉල්ලීමෙන් පමණක් මෙම බිඳවැටීමට සූර්ය විදුලිය හේතු වූ බව නිගමනය කළ නොහැකිය.
2025 පෙබරවාරියේ සිදුවූ ජාතික විදුලි බිඳවැටීමෙන් පසුද ශ්‍රී ලංකාවේ විදුලි පද්ධතියේ ස්ථාවරත්වය සහ පුනර්ජනනීය බලශක්ති ඒකාබද්ධ කිරීමේ තාක්ෂණික අභියෝග පිළිබඳ විශේෂඥ සාකච්ඡා ඇතිවිය.එබැවින් අද සිද්ධිය පිළිබඳ විමර්ශනයේදී පද්ධති සංඛ්‍යාත දත්ත, සූර්ය විදුලි ජනන ප්‍රමාණය සහ ස්වයංක්‍රීය ආරක්ෂණ පද්ධතිවල ක්‍රියාකාරිත්වයද පරීක්ෂා කළ යුතුය.
බලශක්ති අමාත්‍යවරයාට සහ බලධාරීන්ට ප්‍රශ්න දහයක්
විදුලිබල ක්ෂේත්‍රයේ වගකිවයුතු ආයතන මහජනතාවට පැහැදිලි කළ යුතු ප්‍රශ්න කිහිපයක් තිබේ.
- අද විදුලි පද්ධතියේ පළමු දෝෂය වාර්තා වූ නිශ්චිත වේලාව කුමක්ද?
- ඉහළ කොත්මලේ බලාගාරයේ කුමන ජනන ඒකකය අක්‍රිය වූයේද?
- නොරොච්චෝලේ ජනන ඒකක තුනම විසන්ධි වූයේ නම් ඒවායේ නිශ්චිත වේලාවන් මොනවාද?
- ජාතික පද්ධතියේ සංඛ්‍යාතය සහ වෝල්ටීයතාව වෙනස් වූ ආකාරය කුමක්ද?
- ආරක්ෂණ පද්ධති මඟින් බිඳවැටීමේ ව්‍යාප්තිය සීමා කිරීමට නොහැකි වූයේ ඇයි?
- නොරොච්චෝලේ යළි පූර්ණ ධාරිතාවයෙන් ක්‍රියාත්මක කිරීමට කොපමණ කාලයක් ගතවේද?
- පෞද්ගලික බලාගාරවලින් අතිරේක විදුලිය ලබාගැනීමට තීරණය කර තිබේද?
- එවැනි හදිසි මිලදී ගැනීම්වලට අදාළ ගිවිසුම් සහ මිල ගණන් ප්‍රසිද්ධ කරන්නේද?
- 2025 ජාතික විදුලි බිඳවැටීමෙන් පසු නිර්දේශ කළ ආරක්ෂණ ක්‍රියාමාර්ග සියල්ල ක්‍රියාත්මක කර තිබේද?
- සිද්ධිය සම්බන්ධ ස්වාධීන තාක්ෂණික විමර්ශන වාර්තාවක් ප්‍රසිද්ධ කරන්නේ කවදාද?
නිගමනය: හදිසි දෝෂයක්ද, නැතහොත් පද්ධතියේ ගැඹුරු දුර්වලතාවක්ද?
අද සිදුවූ විදුලි බිඳවැටීම පිළිබඳ දැනට තහවුරු වී ඇත්තේ ජාතික විදුලි පද්ධතිය සම්පූර්ණයෙන් බිඳවැටුණු බවත්, ඉහළ කොත්මලේ ජනන ඒකකයක දෝෂයක් ඇතිවීම එයට හේතුවන්නට ඇති බවට අමාත්‍යවරයා සැක පළකර ඇති බවත්ය.නොරොච්චෝලේ ඒකක තුනම අක්‍රිය වීම, ඒවා යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට දින තුනක් ගතවීම සහ පෞද්ගලික බලාගාරවලින් අලුතින් හදිසි විදුලිය මිලදී ගැනීම පිළිබඳ තොරතුරු තවදුරටත් තහවුරු කළ යුතුය.
එක් ජනන ඒකකයක දෝෂයක් නිසා සමස්ත පද්ධතිය බිඳවැටී ඇත්නම්, එය විදුලි ජනනය පිළිබඳ ගැටලුවකට වඩා විශාල පද්ධති ආරක්ෂණ ප්‍රශ්නයක් මතු කරයි.ජාතික විදුලි පද්ධතියේ මෙහෙයුම් සටහන්, බලාගාරවල ආරක්ෂණ පද්ධති දත්ත සහ හදිසි ප්‍රතිසාධන තීරණ ප්‍රසිද්ධ කිරීමෙන් පමණක් එහි සැබෑ හේතුව හා වගකීම් නිශ්චිතව හඳුනාගත හැකිය.
ජනතාවට අවශ්‍ය වන්නේ විදුලිය යළි ලැබෙන වේලාව පමණක් නොවේ. රටම එකවර අඳුරේ වැටීමට හේතු වූයේ කුමක්ද, එය නැවත සිදුවීම වැළැක්වීමට ගන්නා පියවර මොනවාද යන්නටත් පිළිතුරුය.
